Nighantu 70.2.6

70.2.6

iti pañcadaśa hiraṇyanāmāni| 'aviṅ śabde (bhū0 ā0)'| 'kudādyaśca (u0 5, 42)'—iti aracpratyayānto nipātyate| ambante'smin śabdāyante meghāḥ, ambate śabdāyate vā svayaṃ cāyu-meghādisaṃsargāt,—ākāśaguṇo hi śabdaḥ| athavā artterdhātoḥ 'arjidruśikamyamipasivādhāmbjipaśitukdhukṛdīrghahakāraśca (u0 1, 26)'—iti amatervidhīyamāna upratyayo vugāgamaśca bāhulakāt (3, 3, 1) bhavati, tasmin, guṇe, ra-paratve ca rephasya makāraśca, ambu| amatereva vā tenaiva sūtreṇa upratyayo vugāgamaśca| ubhayatrāpi gacchati deśādeśāntaraṃ gamyate vā prāṇibhirityambu jalam| taddadāti ityambaro meghaḥ| 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)', pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) ukārasyākāraḥ| tadvadākāśamapyambaram| 'lugakārekārephāśca vaktavyāḥ (4, 4, 128 vā0 2)'—iti matvarthīyasya luk| tadvaiva vā varṣāsu prāṇibhya udakaṃ dadātīti ambaram| athavā ambuśabde upapade rājaterdhātoḥ 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—iti dṛśigrahaṇāt ḍaḥ, apiśābdasya sarvopādhivyabhicārārthatvādarthasiddhiḥ| athavā ambuvadrājate svasthastimitasārāmbuvadavabhāsate| kalpitopamānaścaitat, tadyathā 'puñjīkṛtamiva dhvāntaṃ megho bhāti mataṅgajaḥ| saraḥ śaratprasannāmbho nabhaḥ khaṇḍamivojjhitam||' paramārthataḥ svarūpamavakāśaḥ| athavā ambumat bhavati ro matvarthīyaḥ, pūrvavadukārasyākāraḥ; antarikṣaṃ hi varṣodakena tadvat| "yatrāsatyā parāvati yadvāstho adhyambare (ṛ0 saṃ0 8, 8, 14)"—iti nigamaḥ||