Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.2.5

Nighaṇṭunirvacana 70.2.5

Language
Sanskrit

70.2.5

mitamamitaṃ vā rocate, mitamamitaṃ ca rocayati, māteḥ pūrvārddhaṃ, rautervottarārddham, pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) sādhuḥ| hiraṇyaṃ hi agnyādi-tejasvi-padārthebhyo mitaṃ bhogādibhyo'mitaṃ rocate, arthibhyo dīyamānaṃ lokadvaye'pi kīrtiṃ kārayati| tathā ca subhāṣitaślokaḥ—'śṛṇu pāṇe! tvayi nyastaṃ kiyatkāṇādi kaṅkaṇam| idamevārthihastasthaṃ rāvayati ca rocate'| yadvā, mṛṅo rutiḥ,—mriyaterdhātoḥ (tu0 ā0) rutipratyaye rūpam| mriyante'nena puruṣā iti marut,—etadarthaṃ hi caurādibhiḥ puruṣāḥ hanyante| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || 'ḍu dāñ dāne (ju0 u0)'| 'amicimi-midi-śaṃsibhyaḥ kraḥ (u0 4, 156)'—iti vidhīyamānaḥ kro bāhulakāt (3, 3, 1) bhavati| 'do dadughoḥ (7, 4, 46)'—iti dadabhāvaḥ| dīyate pātre datram| 'indra! yatte māhinaṃ datramastyaḥ (ṝ0 sa0 3, 36, 6)'—iti nigamaḥ || (15) jātarūpam| 'janī prādurbhāve (di0 ā0)'| niṣṭhātakāraḥ| "janasanakhanām (6, 4, 42)"—ityātvam| jātaḥ| "ruca dīptau (bhū0 ā0)| 'svapra-śilpa-śappa-vāppa-rūpa-parpatapāḥ (u0 3, 26)'—iyi pratyayānto nipātitaḥ, nipātanāddukārasya dīrghaścakāralopaśca| rocate rūpam| anāhāryatayā jātaṃ rūpamasya jātarūpam| tathāca rāmāyaṇe skandotpattau—'iha haimavate bhāge garbho'yaṃ sanniveśyatām'—ityataḥ 'parinikṣipyamāne garbhe tu tejobhirabhirañjitam| sarvaṃ parvatasaṅghaṃ sauvarṇamabhavadvanam| jātarūpamiti khyātaṃ tadā prabhṛti rāghava! suvarṇaṃ puruṣavyāghra! hutāśanasamaprabham'—iti (u0 kā0)| jātaṃ rūpaṃ saundaryamanena dhārayitṛṇāmiti vā jātarūpam| "jātarūpamayena ca pavitreṇāntardhāyāsyanniścati (ai0 brā0 8, 18)"—iti nigamaḥ ||

Linked texts (1)