Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.5.5

Nighaṇṭunirvacana 70.5.5

Language
Sanskrit

70.5.5

(11) marīcipāḥ| 'mṛṅprāṇatyāge (tu0 ā0)'| mṛkaṇibhyāmīciḥ (u0 4, 70)"—iti īciḥ pratyayaḥ| mriyate tamo'sminniti marīciḥ| marīciḥ raśmiḥ| atra marīciśabdena marīcimān sūryaḥ ucyate, matvarthīyasya luk sāhacaryād āyyate, marīcimatsūryamaṃḍalaṃ pānti marīcipāḥ, 'ato'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)'| "devebhyastvā marīcipebhyaḥ ( yaju0 saṃ0 7, 3 )"—iti nigamaḥ || (12) mayūkhāḥ| 'ḍu miśr prakṣepaṇe (svā0 u0)'| asmāt 'muheḥ kho ḍayūṅ ca ( u0 4, 22 )'—iti vidhīyamānaḥ khapratyayo bāhulakād bhavati, ḍayūḍāgamaśca pratyayasya bāhulakādeva| miśranti tamaḥ mayūkhāḥ| khapratyayādhikāre 'saryerūḍ ca'—iti śrībhojadevaḥ| mayatirgatyarthaḥ (bhū0 ā0)| gacchanti sarvalokeṣu mayūkhāḥ| "dādhartha pṛthivīṃ mabhito mayūkhaiḥ (ṛ0 saṃ0 5, 6, 24, 3)" —ime mayūkhā upaseduru sadaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 7, 18; 2)"—iti ca nigamau || (13) saptaṛṣayaḥ| 'sapta saptā saṃkhyā ( niru0 4, 26 )'— ityukteḥ sṛpergatyarthāt 'sapyaśūbhyāṃ tuṭ ca ( u0 1, 155 )'— iti sapervidhīyamānaḥ kanin pratyayastuḍāgamaśca bāhulakād bhavati ṛkārasyākāraśca| ṣaḍbhyaḥ sakāśāt saptā saṃkhyā sapta| 'ṛṣa gatau (tu0 pa0), anekārthatvāddhātūnāṃ darśanārthaḥ| 'igupadhāt ( u0 4, 116 )'—iti in pratyayaḥ| ṛṣayaḥ draṣṭāraḥ| saptasaṃkhyākāśca te ṛṣayo draṣṭāraśca trailokyasyeti saptaṛṣayaḥ| 'ṛtyakaḥ ( 6, 1, 128 )'—iti prakṛtibhāvaḥ| "sapta yuñjanti rathamekacakram (ṛ0 saṃ0 2, 3, 14, 2)"—ityatra 'sapta ādityaraśmayaḥ ( 4, 26 )' -iti vadanti nairuktāḥ| yadvā, 'ṣapa samavāye ( bhū0 pa0 ), 'sapyaśūbhyāṃ tuṭ ca ( u0 1, 155 ),—iti kanin pratyayastuḍāgamaśca |

Linked texts (1)