Nighantu 70.7.4

70.7.4

(17) śiriṇā| śīṅaḥ (adā0 ā0) antarṇītaṇyarthāt 'bahulamanyatrāpi (u0 2, 46)'—iti inacpratyaye rur̤āgamodhātorhasvaśca| śāyayati prāṇinaḥ śiriṇā| śāyayenniśeti mādhavaḥ| "śiriṇāyāṃ cidaktunāmahobhiḥ (ṛ0 saṃ0 2, 6, 2, 3)"—iti nigamaḥ|| (18) mokī| 'muclṛ mokṣaṇe (tu0 u0)'| 'in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114),—iti ini bāhulakāt kutvam| 'kṛdikārādaktinaḥ (4, 1, 45 vā0)'—iti ṅīp| muñcatyasyāmavaśyāyaṃ madhyamaḥ, muñcanti prāṇinaḥ svasvavyāpārāt mok| tadasyāmastīti 'chandasīvanipau ca (5, 2, 122 vā0),—iti matvarthīya īkārapratyayaḥ, vyatyayena (3, 1, 85) halaḍyādilopaḥ (6, 1, 68)| "anuvataṃ saviturmokyāgāt (ṛ0 saṃ0 2,8, 2, 3)"—iti nigamaḥ|| (19) śokī| 'śuc śoke (bhū0 pa0)', jvalatikarmā (nigha0 1, 17) vā| pūrvavat prakriyā| śocantyasyāṃ virahiṇaḥ, śokastejo'syā astīti vā, 'agninā vai tejasā rātristejasvatī'—iti brāhmaṇam| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (20) ūdhaḥ| rātrināma-nirvacanārthaprasiddhaṃ tāvaducyate| gorūdha udhdṛtataraṃ bhavati prasavakāle aṅgāntaraimya ucchratataraṃ bhavati| yadvā, uponnaddhamupari sṛṣṭvabhūdurdhvamiva kenacit| tat snehaṃ rasānupradānasāmānyād rātriratyūdha ucyate| yadvā, 'undī kledane (ru0 pa0)'| asyuni (u0 4, 184), vāhulakādalope dakārasya dhatve dīrghaṃ ca rūpam| untyavaśyāyena bhūtāni| 'untyūdhaḥ'—iti kṣīrasvāmī| "yo arumai śraṃsa uta cā ya ūdhani (ṛ0 saṃ0 4, 2, 3,3)"—"ūrdhvanna nagnā jarante (ṛ0 saṃ0 5, 7, 16, 12)"—iti ca nigamau| ūdhanītyatra chāndasatvādanaṅ (5, 4, 131,—142)|| (21) payaḥ| vyākhyātaṃ payasvatītyatra, matvarthīyasya luk| nigamo'nveṣaṇīyaḥ||