Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.8.4

Nighaṇṭunirvacana 70.8.4

Language
Sanskrit

70.8.4

(10) ahanā| 'ahi gatau,' bhuvādirātmanepadī, 'aha vyāptau,' svādiḥ parasmaipadī| 'yuc bahulam (u0 2,74)'—iti yucpratyayaḥ bahulavacanāt pūrvatra nakāralopaḥ| ahantegacchatyākāśo pratidinaṃ kṣayaṃ gacchatīti vā| vyāpnoti svabhāsā lokaṃ vyāpyate vāditya-raśmibhiḥ| gṛhaṃ gṛhamahanā yātyacchā (ṛ0 saṃ0 2, 1, 4, 4)"—iti nigamaḥ || (11) dyotanā| payantāt 'dyuta dīptau (bhū0 ā0)'—ityasmāt 'pyāsaśrantho yuc (3, 3, 107)'—iti bāhulakāt kartari yuc 'ṇeraniṭi (6, 4, 51)'—iti ṇilopaḥ| dyotayati sarvān padārthān prakāśakatvāt| yadvā, kevalāt 'anudāttetaśca halādeḥ (3, 3, 146)'—iti yuc| dyotate svayaṃ dyotanā| "siṣāsantī dyotanā śaśvadāgāt (ṛ0 saṃ0 2, 1, 4,4)"—iti nigamaḥ| (12) śvetyā| 'śvitā varṇe (bhū0 ā0)'| ayāditvāt (u0 4, 108) yak draṣṭavyaḥ| śvetate śvetyā| 'śvitā varṇe' iti varṇasāmānyaṃ sāmarthyāt śuklavarṇe'pi śvete paryavasitaṃ draṣṭavyam uṣasi tathā darśanāt| "ruśadvatsā ruśatī śvetyāgāt (ṛ0 saṃ0 1, 8, 1, 2)"—iti nigamaḥ|| (13) aruṣī| 'ṛ sṛ gatau' juhotyādiḥ (pa0), 'ṛ gatiprāpaṇayoḥ' bhvādiḥ (pa0)| 'ṛnahibhyāmuṣan (u0 4, 74)', pippalyāderākṛtigaṇatvādīkāraḥ| iyartti gacchati vādityodaye-nāntaṃ pratidinam prāpayati vā stotṝn aiśvaryādi| yadvā, āṅpūrvāt 'ruca dīptau (bhū0 ā0)'—ityasmāt bāhulakāt ḍuṣac, ṭilopaḥ, āṅo hrasvaśca, ārocate aruṣī| yadvā, aruṣamiti rūpanāma (nigha0 3, 7), sāmarthyādatra śuklaviṣayam, śuklavarṇā aruṣī| 'anyato ṅīp (4, 1, 40)'| "aśve ca citrārūṣī (a0 saṃ0 3, 8, 3, 2)"—iti ca nigamaḥ||

Linked texts (1)