Nighantu 72.10.5
Nighaṇṭunirvacana 72.10.5
- Language
- Sanskrit
72.10.5
namati prahvīkarotyarthibhyastadvastu| "haste dadhāno nṛmaṇā cidhvāni (ṛ0 saṃ0 1, 5, 11, 2)"—iti nigamaḥ || (21) bandhuḥ| 'bandha bandhane (kyā0 pa0)'| "śrusvṛttvihitryasivasihanikki divandhimatibhyaśca'—iti upratyayaḥ| badhnātyanena bhṛtyādīn| yadvā, bandhuriva bandhuḥ| "avandhunā suśravasopajagmuṣaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 16, 4)"—iti nigamaḥ || (22) medhā| 'midhṛ medhṛ saṅgame ca (bhū0 u0)' cakārāt hiṃsāmedhayośca| 'midhiḥ saṅgatyarthaḥ'—iti mādhavaḥ| ghañ| saṅgacchate'nena sarvaṃ tadvatā, hiṃsyate vā tadvān caurādibhiḥ 'ghnanti caivārthakāraṇāt'—iti mahābhāratam| yadvā, matau dhīyate arjayitavyaṃ rakṣitavyaṃ dātavyamiti dhanavatā buddhau dhanaṃ dhāryate| tatra matiśabda upapade dhātoḥ 'ghañarthe kavidhānam (3, 3 58 vā0)' —iti kaḥ, pṛṣodarāditvāt (ī, 3, 106) matiśabdasya mebhāvaḥ| "medhākāraṃ vidathasya prasādhanam (ṛ0 saṃ0 8, 4, 21, 3)"— iti nigamaḥ || (23) yaśaḥ| vyākhyātamannanāmasu (227 pṛ0)| "uta tyā me yaśasāśvetanāyai (ṛ0 saṃ0 2, 1, 1, 4)"—iti nigamaḥ || (24) brahma| vyākhyātamannanāmasu (228 pṛ0)| varddhante'nena dharmādayaḥ, vṛṃhakaṃ vā bhogānām| "asmākaṃ brahma pṛtanāsu sahyā (ṛ0 saṃ0 2, 2, 22, 7)"—iti nigamaḥ || (25) draviṇam| vyākhyātaṃ valnanāmasu (236 pṛ0)| rayivadarthaḥ| "ta ā yajanta draviṇaṃ samasmai"—iti nigamaḥ || (26) śravaḥ| vyākhyātamannanāmasu (221 pṛ0)| "asme pṛthuśravo bṛhat (ṛ0 saṃ0 1, 1, 18, 2)"—"bṛhacchravā asuro varhaṇākṛtaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 17, 5)—iti nigamau || (27) vṛtram| vyākhyātaṃ meghanāmasu (60 pṛ0)|