Nighantu 72.10.4
Nighaṇṭunirvacana 72.10.4
- Language
- Sanskrit
72.10.4
indradattaṃ vā, indreṇa pūrvakarmaṇā vā astyupadattam| sṛṣṭajuṣṭadattārtheṣu tṛtīyā samarthāt| "dakṣiṇaṃ pādamavanenije'sminnāpna indriyaṃ dadhāmi (ai0 brā0 8, 5, 4)"—iti nigamaḥ| (15) vasuḥ| rātrināmasu "vasvī"—ityatra (haṃ 6 pṛ0) vyākhyātam| vaste ācchādayati tirobhāvayati dāridryam| "ahaṃ bhuvaṃ vasunaḥ pūrvyaspatiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 1, 5, 1)"—iti nigamaḥ|| (16) rāyaḥ| 'rā dāne (adā0 pa0)'| 'rāterḍaiḥ (u0 2, 62)'| jas| dīyate'rthibhyaḥ, tadeva prāpyate vā pūrvakṛtena puṇyena| "anāmṛṇaḥ kuvidādasya rāyaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 1, 1)"—iti nigamaḥ|| (17) rādhaḥ| 'rādha sādha saṃsiddhau (svā0 pa0)'| asun| 'rādhnuvanti sādhnuvanti dharmādīn puruṣārthān'—iti skandasvāmī| rādhyate'nena dharmādiriti vā| rādhirhiṃsārtho'pi| hinasti dāridryam| "rādha indra vareṇyam (ṛ0 saṃ0 1, 1, 17, 5)"—"rādhastano vidvaso'bhayahastyābhara (ṛ0 saṃ0 4, 2, 10, 1)"—iti nigamau|| (18) bhojanam| 'bhuja pālanābhyavahārayoḥ (ru0 pa0)'| lyuṭ 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti| yadvā, abhi- matārthe bhavati bhujyate tadvahiḥ, bhujyante'nena viṣayā iti vā, pālyate'nena vā| "śatrūyatāmā bharā bhojanāni (ṛ0 saṃ0 3, 8, 18, 5)"—"mā naḥ priyā bhojanāni pra moṣīḥ (ṛ0 saṃ0 1, 7, 16, 3)"—iti nigamau || (16) tanā| 'tanu vistāre (ta0 pa0)'| pacādyac (3, 1, 134)| tanoti vistārayati trivargasādhanaṃ hi dhanam| tṛtīyaikavacanasya 'supāṃ suluk (7, 1, 36)'—ityākāraḥ| "vihṛyante tanā girā (ṛ0 saṃ0 6, 3, 25, 1)"—"ā vo makṣū tanāya kam (ṛ0 saṃ0 1, 3, 16, 2)"—iti nigamau || (20) nṛmaṇam| vyākhyātaṃ balanāmasu (232 pṛ0)|