Nighantu 72.13.4
Nighaṇṭunirvacana 72.13.4
- Language
- Sanskrit
72.13.4
"yātudhānebhyaḥ kaṇṭakīkārīm (ya0 vā0 saṃ0 30, 8)"—iti nigamaḥ| 'kaṇṭakaḥ kantapo vā kṛntatervā kaṇṭatervā syād gatikarmaṇaḥ iti niruktam (6, 32)'| 'kaṇṭati paśyati parān'—iti skandasvāmī|| (21) pisyati| 'pisra pesra gatau (bhū0 pa0)'| vyatyayena śyan|| (22) visyati| (23) misyati| 'visa preraṇe' 'masī parimāṇe' divādiḥ| misyatītīkāraśchāndasaḥ| "iyaṃ śaṣmebhirvisakhā icāṛjat (ṛ0 saṃ0 4, 8, 30 2)"—iti nigamaḥ| atra 'visyatirgatikarmasu paṭhyate'—iti skandasvāmī| ṛgbhāṣye —visyati misyati imau nairuktadhātū|| (24) pravate| (25) plavate| (26) cyavate| 'cyuṅ cyuṅ pluṅ mluṅ kluṅ gatau (bhū0 ā0)'| abhi pravanta samaneva yoṣāḥ (ṛ0 saṃ0 3, 8, 11, 3)"—"tisraḥ pṛthivīrupari pravā divaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 5, 2)"—iti nigamau|| (27) kavate| 'kuṅ gatiśoṣaṇayoḥ (bhū0 ā0)'| "nīcīnavāraṃ varuṇaḥ kavandham (ṛ0 saṃ0 4, 4, 30, 3)"—iti nigamaḥ| 'kavatergatikarmaṇaḥ kavandhamudakam'—iti skandasvāmī || (28) gavate| (29) navate| 'ṇu stutau' adādiḥ (pa0)| 'bahulaṃ chandasi (2, 4, 75)'—iti śapo lugbhāvaḥ, ātmanepadantuvyatyayena| 'pradheneva uddruto navanta (ṛ0 saṃ0 5, 4, 6, 1)'— iti nigamaḥ || (30) kṣodati| 'kṣudir sampreṣaṇe' rudhādiḥ, svaritet| vyatyayena śap| "kṣodanta āpo riṇate vanāni (ṛ0 saṃ0 4, 3, 23, 6)"—iti nigamaḥ || (31) nakṣati| 'nakṣa gatau (bhū0 pa0)'| "śaphacyutoreṇurnakṣata dyām (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 4)"—iti nigamaḥ || (32) sakṣati| 'paca samavāye' svaritet (bhū0)| 'sip bahulaṃ leṭi (3, 1, 34)' 'leṭo'ḍāṭau (3, 4, 94)'| nairuktadhāturvā|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit