Nighantu 72.15.4
Nighaṇṭunirvacana 72.15.4
- Language
- Sanskrit
72.15.4
tathā ca skandasvāmī "samāśumāśave bhara (ṛ0 saṃ0 1, 1, 8, 2)" —ityatra ṛgbhāṣye 'āśumiti kṣipranāmaitat'—iti | 'āśu iti śu iti ca kṣipranāmanī bhavataḥ'—iti ( niru0 6, 1 )| nirvivakṣayopanyāsa iti cet ? na, nipātatvāditi coktatvāt | "tvamanna dyubhisvamāśuśukṣaṇiḥ ( ṛ0 saṃ0 2, 5, 17, 1 )"—iti nigamaḥ || (17) prāśuḥ | 'satvavācyāśubdavat'—iti bhāṣye prakarṣārtho'tiriktaḥ | 'hasto hanteḥ prāśuhananee ( niru0 1, 7 )'—iti bhāṣye 'prāśuḥ kṣipraḥ'—iti skandasvāmī| "suprāvyaḥ prāśupāleṣa vīraḥ (ṛ0 saṃ0 3, 6, 14, 1)"—iti nigamaḥ|| (18) tūtujiḥ| 'tuji hiṃsāyām (bhū0 pa0)'| 'kiṃ kinoḥ prakaraṇe'—ityarthe 'chandasi sadādibhyo darśanāt'—iti kinpratyayaḥ| liḍvadbhāvāt dvirvacanam| "tujādīnāṃ dīrgho'bhyāsasya (ī, 1, 7)'—iti dīrghaḥ| tūrṇavadarthaḥ| 'āyukṣātā maśvinā ttutujiṃ ratham (ṛ0 saṃ0 7, 8, 7, 1)"—iti nigamaḥ|| (19) tūtujānaḥ| tojaterliṭi kānajādeśaḥ| "indrā yāhi tūtujānaḥ (ṛ0 saṃ0 1; 1, 5, ī)"—iti nigamaḥ| 'kṣiprārthe svara ādita antodāttaḥ tugarthastūtujāno mahe mataḥ'—iti mādhavaḥ|| (20) tujyamānāsaḥ| tojateraiva karmaṇi laṭi śānac| "tujyamānāsa āviṣuḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 21, 5)"—iti nigamaḥ|| (21) ajrāḥ| ajateḥ 'sphāyitañcivañci (u0 2, 12)'— ityādinā rak| 'bāhulakādārddhadhātuke vikalpa iṣyate'—iti vaikalpikatvāt vībhāvābhāvaḥ| ajiravadarthaḥ| "dyaurna bhūmiṃ girayo nājrān (ṛ0 saṃ0 8, 1, 22, 3)"—iti nigamaḥ| 'ajrān satvarān śīghrān'—iti bhaṭṭabhāskaramiśraḥ|| (22) sācīvit| (23) dyugat| (24) tājat| trayo nipātāḥ| sācīvidityasya nigamo'nveṣaṇīyaḥ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit