Nighantu 72.15.3
Nighaṇṭunirvacana 72.15.3
- Language
- Sanskrit
72.15.3
vardhate'nena tadvantaḥ ślāghyāḥ| "āpitve naḥ prāpitve tūyamā gahi (ṛ0 saṃ0 5, 7, 30, 3)"—iti nigamaḥ || (12) tūrṇiḥ| 'jhi tvarā sambhrame'| 'vahiśriśruyudruglāhātvaribhyo nit (u0 4, 51)'—iti nitpratyayaḥ| tvarate'nena phalamāgantum| "aṇo yattūrṇiścarati prajānan (ṛ0 saṃ0 8, 4, 11, 1)"—"sutamā ganta tūrṇayaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 6, 2)"— iti nigamau || (13) ajiram| aja gatikṣepaṇayoḥ (bhū0 pa0)'| 'ajiraśiśiraśithilasthirasphirasthavirakhadirāḥ :( 1, 53 )'—iti kiratyatyayo jibhāvaśca nipātyate| kṣipati phalotpattimādham| "tvā mīlate ajiraṃ dattyāya (ṛ0 saṃ0 5, 2, 14, 2)—iti nigamaḥ || (14) bhuraṇyuḥ| bhuraṇyatirgatikarmā| 'mṛgathvādayaśca (u0 3, 36)'—iti kyupratyayaḥ| "yenā pāvaka cakṣasā bhuraṇyaṃ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 8, 1 )"—ityatra skandasvāminā 'bhuraṇyatiḥ śīghrakaraṇārthe'—iti pratipāditam | tatra 'bhuraṇyaśabdasya śīghraviśiṣṭagamanādikriyākartari satvanyeva vṛttiḥ | "śrīṇānnupaścādvivaṃ bhuraṇyuḥ ( ṛ0 saṃ0 1, 5, 12, 1 )"—iti nigamaḥ || 'bhuraṇyatergatikarmaṇa idaṃ, kṣipranāma vā'—iti skandasvāmibhāṣyam || (15) śuḥ | nipātaḥ | "śvānaṃ vasto bodhayitāramabravīt ( ṛ0 saṃ0 2, 3, 6, 3 )"—iti nigamaḥ | 'śu āśugāmī'— iti niruktam ( 6, 1 ) || (16) āśuḥ | 'aśu vyāptau' | 'kṛvāpājimisvadisādhyaśūsya uṇ ( u0 1, 1 )' | vyāpnotyanena naravailakṣaṇyena vyāptavyam | 'āśu idaṃ kṣipranāma kṣipragāmī'—iti skandasvāmibhāṣyam | āśu iti ca śabdasvarūpāpekṣayā napuṃsakanirdeśaḥ | tena āśu iti nipātaḥ, āśuriti satvavācī ca ubhayamapi paṭhitaṃ bhavati |
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit