Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.16.1

Nighaṇṭunirvacana 72.16.1

Language
Sanskrit

72.16.1

(1) talit | 'taḍa āghāte' curādiḥ | 'tāḍerṇiluk ca (u0 1, 65)'—itītipratyayaḥ | "dūre cit santalidivāti recase (ṛ0 saṃ0 1, 6, 31, 2)"—yā no dade talito ya arātayaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 6, 30, 4)"—iti nigamau || (2) āsāt | 'āsa upaveśane (adā0 ā0)' | 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa (3, 3, 118)| antike āsate | "ā na indro dūrādāna āsāt (ṛ0 saṃ0 3, 6, 3, 1)"—"sa no dūrā- ccāsāccā (ṛ0 saṃ0 1, 2, 22, 3)"—iti nigamau | 'āsādi- tyantikanāma'—iti skandasvāmibhāṣyam | "āsādāseḥ"—iti mādhavaḥ || (3) amvaram | 'kṛdarādayaśca'—ityaranpratyayo mugāgamaśca nipātyate | prāpyate hyāsannam | "yajñāsatyā parāvati yadvā stho adhyambare (ṛ0 saṃ0 5, 8, 27, 4)"—iti nigamaḥ | skanda- svāmivyatiriktabhāṣyakāramate | skandasvāmī tu 'antarikṣanāma' —iti || (4) turvaśe | vyākhyātaṃ manuṣyanāmasu (168 pṛ0) || tūrṇaṃ vyāpyate antikam | "yajñāsatyā parāvati yadvā stho adhi turvaśe (ṛ0 saṃ0 1, 4, 2, 2)"—iti nigamaḥ || (5) astamīke | astaṃśabde upapade māteḥ 'alīkādayaśca (u0 saṃ0 4, 25)'—iti vīkanpratyayo dhātorlopaśca nipātyate | astaṃ prāpyate asmin, antikasthaṃ hi nāśyate | "sacasva naḥ parāka ā sacasvāstamīka ā (ṛ0 saṃ0 2, 1, 17, 4)"—iti nigamaḥ || āṅṅupārvacchandyeṣūpapadeṣu krāmateḥ 'calākādayaśca (u0 4, 14)'—iti āka-pratyayo dhātorlopaśca nipātyate| arvāk gantā| ākramyate upakramyate gantṛbhiḥ| kramyate ca hyāsannam| "āke niyāso ahabhirvidyutaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 7, 21, 6)"—"sindhorūrmā upāka'ā (ṛ0 saṃ0 1, 2, 23, 1)"—"yannāsatyā parāke arvāke asti bheṣajam (ṛ0 saṃ0 5, 8, 32, 5)"—iti nigamāḥ ||

Linked texts (1)