Nighantu 72.17.3
Nighaṇṭunirvacana 72.17.3
- Language
- Sanskrit
72.17.3
(8) ājau| 'aja gatikṣepaṇayoḥ (bhū0 pa0)'| ajyatibhyāśca (u0 4, 127)'—iti iṇpratyayaḥ| bāhulakādvībhāvābhāvaḥ| ajanti gacchantyatra vijayaśriyaṃ yoddhāraḥ, kātarāḥ parābhavaṃ vā| evamartho gatyartheṣu draṣṭavyaḥ| kṣipyante śastrāṇi kṣipantyākṣipanti vānyonyaṃ vīryottāratasyāt| "tena vājaṃ saniṣadastrājau (ṛ0 saṃ0 8, 3, 7, 4)"—iti nigamaḥ|| (6) pṛtanājyam| pṛtanāśabdopapadādajñateśca añnyāditvāt (u0 4, 108) yatpratyayaḥ| pṛtanānāṃ senānāmajanaṃ yatra| "gavāṃ mudgalaḥ pṛtanājyeṣu (ṛ0 saṃ0 8, 5, 21, 3)" —iti nigamaḥ|| (10) abhīke| abhipūrvādeteḥ 'alīkādayaśca (u0 4, 25)'—itīkapratyayo dhātorlopaśca nipātyate| yadvā, na vidyate bhīryeṣāṃ te abhīkāḥ| abhīkaiḥ kriyamāṇatvāt abhīkamityucyate| "pāhi cakrivo duritādbhīke (ṛ0 saṃ0 1, 8, 26, 4)"—iti nigamaḥ|| (11) samīke| saṃpūrvo'tra etiḥ| abhīkavat| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (12) mamasatyam| mama satyaṃ jayaḥ iti yoddhṝṇāṃ vākyaviṣayatvānmamasatyamityācakṣate| pṛṣodarādiḥ| "tvāṃ janā mamasatye indra (ṛ0 saṃ0 7, 8, 22, 4)"—iti nigamaḥ|| (13) nemadhitā| 'sudhitavasudhitanemadhitadhiṣvadhiṣīya ca (7, 4, 45)'—iti nemapūrvāddhāteḥ tapratyaye itvamiḍāgamo vā nipātyate| nemaśabdo dānaparyāyaḥ| saptamyekavacanasyākārādeśaḥ (7, 1, 36)| "indraścaro nemadhitā havante (ṛ0 saṃ0 5, 3, 11, 1)" —"vidanmarto nemadhitā cikitvān (ṛ0 saṃ 1, 5, 17, 4)"— "nemadhitā na pauṃsyā (ṛ0 saṃ0 8, 4, 28, 13)"—iti nigamāḥ|| (14) saṅkaḥ| sacatergatikarmaṇaḥ vāhulakāddakapratyayaścilopaśca| yadvā, saṃpūrvāt kirateḥ kṛntatervā 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—iti ṅaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit