Nighantu 72.3.2
Nighaṇṭunirvacana 72.3.2
- Language
- Sanskrit
72.3.2
vikṣepaṃ kurvate hi niyamena gātrāṇi vikṣipyanti karmasu tāni kurvantaḥ| "taṃ tvā naraḥ prathamaṃ devayantaḥ (ṛ0 saṃ0 4, 4, 35 2)"—"tvāṃ vṛtreṣvindra satpatiṃ naraḥ (ṛ0 saṃ0 4, 7, 27, 1)" —iti ca nigamau || (3) dhavāḥ| 'dhūñ kampane (svā0 u0)' 'dhuñ' ghā (kyā0 u0)| pacādyac| dhūnayati| dhunoti svāvayacān dhavaḥ, jas dhavāḥ| yadvā, manuṣyā mṛtyuto vepante| yadvā, 'dhābu gatiśuddhyoḥ (bhū0 u0)' asmāt pacādyaci (3, 1, 134) pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) hrasvaḥ| itaścetaḥ śaraṇārthino dhavanti dhavāḥ| "ko ghāṃ śayutrā vidhaveva devaram (ṛ0 saṃ0 7, 8, 18, 2)"—iti nigamaḥ || (4) jantavaḥ| 'janī prādurbhāve (di0 ā0)'—'kamima-nijanigāmāyāhibhyaśca (u0 1, 70)'—iti tupratyayaḥ| jāyante jantavaḥ| "irajyannagne prathayasva jantubhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 7, 28, 4)"—iti nigamaḥ || (5) viśaḥ| 'viśa praveśane (tu0 pa0)' kip| viśanti anu praviśanti sarvakarmasvadhikāritvena| yadvā, anupraviṣṭāḥ ātmīyabhūrājādeḥ śritā ityarthaḥ| "viśo rājānamupatasthurarṇyam (ṛ0 saṃ0 4, 5, 10, 4)"—iti nigamaḥ || (6) kṣitayaḥ| 'kṣi nivāsagatyoḥ (tu0 pa0)' 'kticktau ca saṃjñāyām (3, 3, 174)'—iti ktic| kṣiyanti nivasanti bhūmau gacchanti vā tasyām| "anu kośanti kṣitayo bhareṣu (ṛ0 saṃ0 3, 7, 11, 5)"—iti nigamaḥ ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit