Nighantu 72.5.6

72.5.6

(16) śākhāḥ| 'aśū vyāptau (svā0 ā0)' ṛsmāt khapratyaye vihite 'aśnoterḍit'—iti śrībhojadevena khapratyaye śākhaśabdo vyutpāditaḥ| vyāptaṃ hi sarvam| khaśabdādhikaraṇe upapade śeteḥ 'adhikaraṇe śeteḥ (3, 2, 15)'—iti acpratyayaḥ| aṅgulyo hi hastāgrabhāgatvāt sve ākāśe śerate vyavatiṣṭhante ākāśasyāvakāśarūpatvāt upapannaṃ hi tatra śayanam| khaśāyāḥ sasyāḥ pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) yakāralopena śakārākārayoḥ savarṇadīrghatve khaśā iti bhavati, tato'kṣaradvayasya sthānavinimayaḥ, ṭāp, śākhā| śaknotervā pacādyaci (3, 1, 134) upadhādīrghaḥ, kakārasya khakāraśca| śaknuvanti hi tā aṅgulyaḥ pustakādi dhārayituṃ kāryyāṇi karttuṃ vā| yadvā, 'śākhṛ vyāptau (bhū0 pa0)' pacādyac (3, 1, 134)| śākhanti vyāpnuvanti karmāṇi| yadvā, 'śīṅ svapne (adā0 ā0), asmāt 'vṛkṣāvayaṃvācca'—iti khapratyayo bāhulakāt hastāvayave'pi bhavati| śerate'vatiṣṭhante āsu nakhādayaḥ iti śākhāḥ| 'śyatericcha vā'—iti śrībhojadevaḥ, khapratyayo'dhikṛtaḥ, ikārādeśasya vikilipitatvāt pakṣe śākhāniṣpannayā śākhāsthānīyatvādvā śākhā iṣyante| tathācāmarasiṃhaḥ—'aṅgulyaḥ karaśākhāḥ syuḥ (2, 6, 82)'—iti| 'hastābhyāṃ daśaśākhābhyām (ṛ0 saṃ0 8, 7, 25, 7)'—iti nigamaḥ|| (20) abhīśavaḥ| vyākhyātā raśmināmasu (1 a0 5 kha0 5)| abhyaśnuvate karmāṇi, abhīśate vā karmāṇi karttum| daśābhīśubhyo'rcatā jerebhyaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 30, 2)'—iti nigamaḥ||