Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.5.5

Nighaṇṭunirvacana 72.5.5

Language
Sanskrit

72.5.5

'vaha bandhane (di॰ u॰)' 'naho bhaśca (u॰ 4, 122)'—iti iñpratyayaḥ bho'ntādeśaḥ| nahyate'nayā garbha iti nābhiḥ, samānā nābhirāsāmiti sanābhayaḥ| jyotirjanapadde'nyasmāt sahaśabdasya sabhāvaḥ| samānā hi māturnābhistāsāṃ, samā nābhiḥ mūlamāsāmiti vā| "sanābhayo vājinamūrjayanti (ṛ॰ saṃ॰ 7, 3, 25, 4)"—iti nigamaḥ|| 'yujir yoge (ru॰ u॰)'| 'dākṣīśasayuyujastutudasi (3, 2, 182)'—iti lyunapratyayaḥ pūrvatra| 'yuc bahulam (u0 2, 74|)'—iti yuc| yuñjanti padārthānabhiriti, yuktā vā hastena, saṃyamyate āmiḥ, kleśadaya iti vā| śabdasvābhāvyāt napuṃsakaliṅgatā| "daśayoktrebhyo daśayojanebhyaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 30, 2)"—iti nigamaḥ|| (18) dhuraḥ| dhūrvatervadhakarmaṇaḥ (nigha0 2, 16) karttari kvipi (3, 2, 171), rālopaḥ (6, 4, 11)' itivalope rephasya visarjanīyaḥ, jasi dhuraḥ| dhūrvanti hantyupakṣayanti karmārthaḥ| hiṃsanti parānabhiriti vā| dhārayatervā auṇādike kvipi bāhulakāt ākārasya ukāraḥ| aṅgulyā hi dhāryaṃ suvarṇādi dhārayati| "daśa dhuro daśa yuktā vahadubhyaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 30, 2)"—iti nigamaḥ||