Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.7.2

Nighaṇṭunirvacana 72.7.2

Language
Sanskrit

72.7.2

(2) vājaḥ| 'vaja gatau (bhū0 pa0)'| 'akarttari ca kārake saṃjñāyām (3, 3, 19)'—iti ghañ| 'ajivajyośca (7, 3, 60)'—iti cakārasyānuktasamuccayārthatvāt kuttvābhāvaḥ| tathāca tatra nyāsakāraḥ—'cakārasyānuktasamuccayārthatvādvjerapi kuttvapratiṣedhaḥ siddho bhavati vājaḥ' iti| nigamyate abhigamyate hi tatsarvaiḥ| gacchatyanenādtena sukhāni, bhuktena tṛptiṃ vā gacchatyanena śuddhena satvaśuddhiṃ bhoktā| yadāhuḥ—'āhāraśuddhau satvaśuddhiriti| yadvā, gatyarthā buddhyarthāḥ, jānātyanena bhuktena dharmam| 'daśa dharmān vijānanti dhṛtarāṣṭra nibodha tān| mattaḥ pramatta unmattaḥ śrāntaḥ kruddho bubhukṣitaḥ ||'—iti śrīmahābhāratam| sarvatrākṛnāmasu gatyarthād vyutpāditeṣvevamartho boddhavyaḥ| "sutānāṃ vājinīvasū (ṛ0 saṃ0 1, 1, 3, 5)"—anyatra "vājaṃ havanasyadaṃ ratham (ṛ0 saṃ0 1, 4, 12, 1)"—iti ca nigamau || (3) payaḥ| vyākhyātaṃ rātrināmasu paya ityatra (niru0 2, 5)| yadvā, 'aya paya gatau (bhū0 ā0)'—ityasmādasun| pīyate haviḥ| taddhi caturvidham peyacoṣyalehyacarvyabhedena| vardhante hi tena bhuktena| 'jātānyannena vardhante (tai0 u0 2, 2)'—iti śrutiḥ| "payasvānanna āgahi (ṛ0 saṃ0 1, 2, 12, 3)"—"yadī mṛtasya payasā piyānaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 37, 3)"—iti ca nigamaḥ || (4) prayaḥ| vyākhyātamudakanāmasu (1 a0 12 kha0 37) "upaprayo bhirāgatam (ṛ0 saṃ0 1, 1, 3, 4)"—"turāya prayona hami stomaṃ māhināya (ṛ0 saṃ0 1, 4, 17, 1)"—"prayasvantaḥ prati haryāmi tvā (ṛ0 saṃ0 8, 6, 11, 3)"—iti ca nigamāḥ ||

Linked texts (1)