Nighantu 72.8.2
Nighaṇṭunirvacana 72.8.2
- Language
- Sanskrit
72.8.2
pariveṣṭāraḥ"-—iti ca nigamāḥ| prayojakavyāpāre prayuktatvāt nirūpaṇīyam || (5) veti| vī gatyādau adādiḥ parasmaipadī| "vītaṃ pātaṃ payasa uśriyāyāḥ ( ṛ0 saṃ0 2, 2, 23, 4 )"—iti nigamaḥ || (6) aviṣyan| avatervarttamāne vyatyayena lṛṭ, lṛṭaḥ sadvā| "tṛṣcaviṣyannataseṣu tiṣṭhati ( ṛ0 saṃ0 1, 4, 23, 2 )"—iti nigamaḥ| atra ca 'aviṣyannattikarmā bhakṣyapratyarthaḥ'—iti skandasvāmī| tasmādaviṣṭhāditi pāṭho na yuktaḥ || (7) vapsati| bhaseḥ prathamapuruṣe bahuvacane 'ghaṃsibhasorhali ca ( 6, 4, 100 )'—ityupadhālope rūpam| "dadbhirvanāni vapsati ( ṛ0 saṃ0 6, 3, 26, 3 )"—iti nigamaḥ || (8) bhasathaḥ| bhaserleṭi thasi 'bahulaṃ chandasi ( 2, 4, 76 )' —iti śapaḥ ślurna bhavati| "na devā bhasathaścana ( ṛ0 saṃ0 4, 8, 25, 4 )"—iti nigamaḥ || (6) badhdhām| bhaserleṭi tasastāmi ślau dvirvacanāntatvānityatvāt upadhālopaḥ prāpnoti chāndasatvānna, 'ghasibhasorhali ca ( 6, 4, 100 )'—ityupadhālopaḥ| 'dhi ca (8, 2, 25)'— ityādisūtreṣu sico lopa iti pakṣe sakāralopaśchāndasaḥ sakāramātralopa iti pakṣe 'jhalojhali (8, 1, 16)'—iti salopaḥ, bhastvajaśtve| badhdhāmiti pṛthakpāṭhe prayojanaṃ mṛgyam| "badhdhāṃ te harīdhānā"—iti nigamaḥ || (10) harati| 'hṛ kauṭilye' bhvādiḥ parasmaipadī| "apāmaticchuruṇaharantamaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 18, 5)" - "upa hare yaduparā apinvan (ṛ0 saṃ0 1, 5, 2, 1)"—iti nigamau || iti daśāttikarmāṇaḥ | (1) ojaḥ| vyākhyātamudakanāmasu (1 a0 22 kha0 43)| ubjantyanena, balavatsannidhau hi ṛjavo bhavanti bhītyā, nyagbhāva-
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit