Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.8.3

Nighaṇṭunirvacana 72.8.3

Language
Sanskrit

72.8.3

yatyanena vā śatrūn| varddhate'nena aiśvaryādi, varddhate vyāyāmādinā| imāvarthāntarāpi vṛddhyartheṣu boddhyau| 'urvadhikam'—iti mādhavaḥ| hiṃsyante'nena śatravo vā| 'uverjuṭ ca'—iti śrībhojadevaḥ| asuni guṇaḥ| oṣati dahati śatrūn| "ojaso jātamutamanya enam (ṛ0 saṃ0 8, 3, 4, 3)"—"vasūni jāte janamāna ojasā (ṛ0 saṃ0 6, 7, 3, 3)"—iti nigamau || (2) vājaḥ| vyākhyātamannanāmasu (2 a0 7 kha0 2)| gacchantyanena śatrūn prati jigīṣavaḥ| gamyate'dhigamyate vyāyāmādinā yattena| imāvarthāvuttaratrāpi gatyartheṣu boddhyau| 'vājo valaṃ, vājayateḥ preraṇārthāt'—iti mādhavaḥ| anena śatrūn prerayati vidrāvayatīti| "parivājeṣu bhūṣathaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 1, 12, 4)"—iti nigamaḥ || pājaḥ| 'pā rakṣaṇe (adā0 pa0)'| 'pāterjuṭ ca'—ityasun| valena hiṃsyate sarvam| "kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīm (ṛ0 saṃ0 3, 4, 23, 1)"—iti nigamaḥ| "samiddhasya ruśadadarśi pājaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 8, 12, 2)"—ityatra skandasvāminā 'pājo balam'—ityetāvadevoktaṃ na tu balanāmeti vājaśabde tu 'parivājeṣu bhūṣathaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 1, 12, 3)'—ityatra balanāmaitadityuktam, 'atyaṃ na mihe vi nayanti vājinam (ṛ0 saṃ0 1, 5, 7, 1)'—ityatra 'atyaṃ na vājaṃ havanasyadaṃ ratham (ṛ0 saṃ0 1, 4, 11, 1)'—ityādau ca ṛkbhāṣye vājaśabdopari 'api balanāma'—ityucyate| ato vājapāja-

Linked texts (1)