Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.1.5

Nighaṇṭunirvacana 73.1.5

Language
Sanskrit

73.1.5

dhriyate tiṣṭhati, dhīyate prakṣipyata ityarthaḥ| "āsiñcasva jaṭharaṃ madhvaūrmim (ṛ0 saṃ 3, 3, 11, 1)" || (10) titau| tanotestudeśca niṣṭhāyāṃ matupi upadhāyā itvaṃ dakāralopo vakārasya samprasāraṇaṃ talopaśca| tilamātraṃ tunnaṃ vā| tilaśabdāt tiḥ, tunnaśabdāt ukāratakārau| matvarthe bahuvrīhiḥ| tatena madhyena, tunnaiśchidraiḥ, tilamātraiśca taistadvat| tanoteḥ kkāntādvatirvaiyākaraṇāḥ| tataṃ titau| "saktumiva titaunā punantaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 2, 23, 2)" || (11) śipre| 'sṛpū gatau (bhū0 pa0)'| 'sphāyitañcivañciśakikṣapisṛpitṛpi (u0 2, 12)'—iti rak, bāhulakāt sṛśabdasya śibhāvaḥ| annaṃ gandhanaṃ prati sṛpte bhavataḥ| "vipyasva śipre cisṛjasva dhene (ṛ0 saṃ0 1, 7, 13, 4)" || (12) madhyā| madhyaśabdāt saptamyekavacanasya 'supāṃ suluk (7, 1, 36)'—ityādinā ākāraḥ| madhye ityarthaḥ| "madhyākartordhititaṃ saṃjabhāra (ṛ0 saṃ0 1, 8, 7, 4)" || (16) mandū| mandestṛptyarthāt 'bhṛmṛśītṛcari (u0 1, 7)'—ityādinā bāhulakādupratyayaḥ| madervā upratyayo num ca| prathamādvivarcanam| tṛtīyaikavacanasya ghā 'supāṃ suluk (7, 1, 36)'—ityādinā pūrvasavarṇaḥ| madiṣṇū madiṣṇunā ghā| "mandū samānavarcasā (ṛ0 saṃ0 1, 1, 12, 2)" || (14) īrmāntāsaḥ| 'īra preraṇe (cu0 pa0)'| 'arttistusuhusṛdhṛkṣi (u0 1, 137)'—iti manapratyayaḥ| antaśabdo vyākhyātaḥ (2a0 1hba0 6)| ādityāśvā ucyante| te ca sapta| teṣāṃ ye antān irtte, īritāḥ preritā viralā ityarthaḥ| athavā aśvasya anto jaghanaṃ sarveṣāmīrmaḥ pṛthurityarthaḥ| "ī rmāntāsaḥ silikamadhyamāmaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 3, 12, 5)" ||

Linked texts (1)