Nighantu 73.1.6
Nighaṇṭunirvacana 73.1.6
- Language
- Sanskrit
73.1.6
(15) kāyamānaḥ| 'cāyṛ pūjāniśāmanayoḥ' bhūvādiḥ, svaritet| cāyamānaḥ| cakārasya kakāraḥ| yadvā, kamerṇiṅ, tato laṭaḥ śānac| kāmayamāna ityasya makāralopaḥ| "kāyamāno vanā tvam (ṛ0 saṃ0 3, 1, 5, 2)" || (16) lodham| 'luñ dhāṣṭrye' taktaḥ| lundhaśabdasya balopa ukārasyautvañca| lundhamityarthaḥ| "lodhaṃ nayanti paśumanyamānāḥ (ṛ0 saṃ0 3, 3, 23, 3)" || (17) śīram| śiṅa: 'sphāyitañcivañciśaki (u0 2, 12)'— ityādinā vāhulakādak| aśnotervā pūrvacadrak dhātoḥ śībhāvaśca| ayamagnirucyate| anuśāyinamāśinaṃ vā| anugamyante bhūtāni jaṅgamāni jāṭharātmanā, sthāvarāṇi ca sūkṣmeṇa anabhivyaktaśaktyātmanā yaḥ śete vyavatiṣṭhate, aśnoti vā| evaṃśīlaḥ| "śīraṃ pāvakaśociṣam (ṛ0 saṃ0 3, 1, 6, 3)" || (18) vidradhe| cipūrvāt 'drabhī bhaye' ityasmāt anekārthatvena hiṃsārthāt ktaḥ| vidrugdhā iti sthite ṛkārasya rādeśo bakāralopaśca| bahuvacanasya sthāne ekavacanam| vividhaṃ hiṃsiteṣu kupiteṣu ityarthaḥ| "kanīnakeva vidradhe (ṛ0 saṃ0 3, 6, 30, 7)" || (16) drapade| druśabdo drumaparyāyaḥ| drumamayeṣu padeṣu pāḍukākhyeṣu ityarthaḥ| vacanavyatyayaḥ pūrvavat| "nave drapade arbhake (ṛ0 saṃ0 3, 6, 30, 7)" || (20) tugvani| tūrṇaśabdopapadāt gameḥ 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)'—iti vanipi tūrṇaśabdasya tubhāvo gameṣṭilopaśca| tvaratītyarthaḥ| tadvipānāyāvagāhanāya vā kṣipramāgacchante| saptamyekavacanam| "bhuvāstvā adhi tugvani (ṛ0 saṃ0 6, 1, 35, 7)" || (21) naṃsante| namermakārāt paraḥ sugāgamaḥ, vyatyayenātmanepadam| namanti ityarthaḥ| "kuvinnaṃsante marutaḥ punarnaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 2, 8, 5)" ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit