Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.16

Nighaṇṭunirvacana 73.16

Language
Sanskrit

73.16

(1) raibhaḥ| raibhatirarcatikarmā ( 336 pṛ0 )| ac| stauti| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (2) jaritā| jaraterarcatikarmaṇaḥ ( 336 pṛ0 )| 'tvāma cchā jaritāraḥ ( ṛ0 saṃ0 1, 1, 3, 2 )"—iti nigamaḥ || (3) kāruḥ| karoteḥ 'kṛvāpāji ( u0 1, 1 )'—ityuṇ| karttā "viduṣṭe tasya kāravaḥ ( ṛ0 saṃ0 1, 1, 21, 6 )"— iti nigamaḥ || (4) nadaḥ| nadati stutikarmā ( 337 pṛ0)| ac| "nadasya mā rudhata kāma āgan (ṛ0 saṃ0 2, 4, 22, 4)"—iti nigamaḥ || (5) stāmuḥ| 'ṣama ghrama avaikalavye (bhū0 pa0)'| 'chandasīṇaḥ ( u0 1, 2)'—iti bāhulakāduṇ| stotrakarmaṇi "tāmu" —iti kecit paṭhanti| ‘tamu kāṅkṣāyām (di0 pa0)’ pūrvacadvāhulakāduṇ| kāṃkṣati| stotum| ubhayoreva nigamo'nve-ṣaṇīyaḥ||
(6) kīriḥ| ‘kai gai rai śabde (bhū0 pa0)’| ‘kāyaḥ kīḥ—iti ipratyayaḥ| ākāralopaḥ| stotralakṣaṇaṃ śabdamāracayati| ‘in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)’ “kīraiścinmantraṃ manasā vanoṣi tam (ṛ0 saṃ0 1, 2, 34, 3)”—iti nigamaḥ||
(7) gauḥ| vyākhyātaṃ pṛthirvīnāmasu (27 pṛ0)| gīyante sūyantenena devatāḥ| “yo aśvānāṃ gavāṃ gopatirveśī (ṛ0 saṃ0 1, 7, 12, 4)”—iti nigamaḥ| ‘gopatiḥ stotrapatiḥ’—iti skandasvāmī||
(8) sūriḥ| ‘sū preraṇe (tu0 pa0)’| ‘suṅaḥ kkiḥ (u0 4, 64)’—iti stuvateḥ krirbhavati| prakarṣeṇa īrayati stotram| “sadā paśyanti sūrayaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 2, 7, 5)”—iti nigamaḥ||
(9) nādaḥ nadaterghañ| bhavatyasmāt stutiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ||
(10) chandaḥ| chandatirarcatikarmā (338 pṛ0)| asun| ‘chada ācchādane (cu0 pa0)’| ‘chadeśca’—ityasun| ācchā-dayati stotraiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ||
(11) stup| stobhatirarcatikarmā (336 pṛ0)| kvip| nigamo'nveṣaṇīyaḥ||
(12) rudraḥ| rauteḥ kvip, rut śabdaḥ, matvarthīyo raḥ| stotralakṣaṇaśabdavānityarthaḥ| "kāṇā rudrebhirvasubhiḥ purohitaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 23, 3)"—iti nigamaḥ|| (13) rūpaṇyuḥ||

Linked texts (1)