Nighantu 73.2.1
Nighaṇṭunirvacana 73.2.1
- Language
- Sanskrit
73.2.1
'ruha bījajanmani (bhū0 pa0)'—'raha tyāge (bhū0 pa0)'| anayoḥ 'saṃdhvattṛmpadve hadityādayaḥ (u0 2, 36)'—iti raiphasya samprasāraṇam, itipratyayaḥ, śatṛvadbhāvaśca nipātyate| tatra, daṇḍanāthavṛttiḥ—'ādigrahaṇādrihahadriyadityādayo bhavanti'—iti| āruhate hi hrasvo vṛkṣādiḥ, tyajyate vā dīrghārthibhiḥ| "bṛhantaṃ cidbṛhate randhayāni (ṛ0 saṃ0 7, 7, 21, 3)"—iti nigamaḥ|| 'sarvanighṛṣvaṛṣvalaṣvaśivapaṭvapravheṣvo atantre' —iti vanapratyayānto nipātyate| hasatiḥ śabdārthe paṭhitaḥ, tathāpyatra nyūnārthe varttate| "namo hasvāya ca ghāmanāya ca (ya0 vā0 saṃ0 16, 30)"—iti nigamaḥ|| ghṛṣu saṅgharṣe (bhū0 pa0)'| atra nyūnārthaḥ| igupadhalakṣaṇaḥ kaḥ| hasvacadarthaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| 'ḍu miñ prakṣepaṇe (kyā0 u0)'| 'kūcāpā (u0 1, 1)'—ityuṇ| svārthe kaḥ| prakṣipyate'nāyāsena| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| pratipūrvāt tiṣṭhatenyūnārthāt 'ghañarthe kavidhānam (3, 3, 58 vā0)'—iti bāhulakāt kartari kaḥ| pratitiṣṭhati| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| 'kṛtī chedane (ru0 pa0)'| 'pṛbhidivyadhigṛdhi dhṛṣibhyaḥ (u0 1, 23)'—ityādinā bāhulakāt kupratyayastakārasya dhakāraśca| 'nikṛntamiva hi tad bhavati hasvatvādeva'—iti skandasvāmī| "yo askudhoyurajaraḥ svarvān (ṛ0 saṃ0 4, 6, 13, 3)"—iti nigamaḥ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit