Nighantu 73.2.17

73.2.17

āṅpūrghāṅnterasuni ṭilopa ākārasya hrasvatvaṃ ca| āhantītyaṃhaḥ pāpam| pāpena vātra tatphalabhūta-prahārādikaṃ lakṣyate| aṃhasastrāyate| 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)'—ityaṃhasastraṃ sadaṃsatram| dhanurvā kavacañca| "aṃsatrakośaṃ siñcatā nṛpāṇam (ṛ0 sāṃ0 8, 5, 16, 1)" || (76) kākudam| kauteḥ śabdakarmaṇo yaṅi, pacādyaci, 'yaṅo'ci ca (2, 4, 74)'—iti yaṅluki, dvirvacanādau, 'na dhātulopa ārddhadhātuke (1, 1, 4)'—iti guṇaniṣedhaḥ| kokūyate punaḥ punaḥ śabdaṃ karotīti kākurjihvā| kokuvādhānaṃ sadva varṇastyādinā kākudaṃ tālu| kokūyamānā nudatīti vā| kokūyaternudeśca kākudam| "anukṣaranti kākudam (ṛ0 saṃ0 6, 5, 7, 2)"|| (77) vīriṭe| bhiyo vā nakṣatrādīnāṃ vābhāsastatistatanaṃ yasmin| tat bhītatnaṃ bhāstatanaṃ vā sat vīriṭamantarikṣam, manuṣyagaṇo vā anālambe'ntarikṣe hi bhītiḥ kasya na jāyate, bṛhannarendro yato hi tasmāttatrāpi tad bhayaṃ| "ā viśyatī va vīriṭa iyāte (ṛ0 saṃ0 5, 4, 6, 2)"|| (78) accha| nipātaḥ| abherarthe| ābhimukhyārthe varttate| āptumityasyārthe iti śākapūṇiḥ|| (76) pari| (80) īm| (81) sīm| iti vyākhyātāni prāthamike nipātanaprakaraṇe (ni0 1, 3 pṛ0) anekārthatvādihopanyāsaḥ| eṣāmudāharaṇāni prasiddhāni|| (82) enam| (83) enām| etatpaddvayamasyā asyetyanena paddvayena 'udāttam prathamādeśo, anudāttamanvādeśo'—ityevaṃ vyākhyātam (niru0 4, 25)| anekārthatvādupanyāsaḥ| "trita enamāyunag"—ityevamādīnyudāharaṇāni||