Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.2.4

Nighaṇṭunirvacana 73.2.4

Language
Sanskrit

73.2.4

vyākhyātaṃ krudhyatināmasu (247 pṛ0)| atra tu hantyarthaḥ| “dhanuyāma dhanuṣyataḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 21, 1)” || (6) taruṣyati| nairuktaścāturgatyarthaḥ| 'mṛtyuṃ tarati' 'brahmahatyāmuttaranti'| vināśayanti vyapohantīti hantyarthe tarateḥ prayogadarśanāt taraterukārapakārādupajanācityāhuḥ| “indreṇa yujo taruṣema vṛtram (ṛ0 saṃ0 5, 4, 15, 2)” || (10) bhandanāḥ| bhadanteḥ stutikarmaṇaḥ 'yuc bahulam (u0 2, 74)'—iti yuc ṭāp śas| bhandanā stutirityarthaḥ| “sabhandanā udiyarti prajāvatī: (ṛ0 saṃ0 7, 3, 20, 1)” || (11) āhanaḥ| āhanterasuni āhanti āhanāḥ sambuddhau āhanaḥ asahyavacanādāhantuḥ| “anyena madāhano yāhi tūyam (ṛ0 saṃ0 7 6, 7, 3)” || (12) nadaḥ| vyākhyātaṃ stotṛnāmasu (347 pṛ0)| “nadasya mā rudhataḥ kāma āgan (ṛ0 saṃ0 2, 4, 22, 4)” || (13) somo akṣāḥ| aśnoterluṅi sici 'udito vā (7, 2, 56)'—iti aniṭ pakṣe āḍāgame ca āśṭeti, iṭpakṣe āśiṣṭeti prāpte vyatyayena tasya sthāne sipi ṣasya kādeśo ākāra itaścavisarjanīyau| kṣiyatervā akṣaiṣamiti prāpte vyatyayena varttamāne luṅ, tipaḥ sthāne sipū, cleraṅ, dhātorilopaḥ, dīrghaśca, itaśca visarjanīyau| kṣiyatītyarthaḥ| "anūpe gomān gobhirakṣāḥ (ṛ0 saṃ0 7, 5, 13, 4)" || 'kṣara sañcalane (bhū0 pa0)' akṣārīditi prāpte tipi sici vṛddhau bahulañchandasītīḍabhāve itaśca lope saṃyogāntasya lope rātsasyeti salope rephasya visarjanīyaḥ āḍāgamaḥ kṣaratītyarthaḥ| "somodgdhābhirakṣāḥ (ṛ0 saṃ0 7, 5, 13, 4)"| 'sarve kṣiyatinigamāḥ'—iti śākapūṇirnivāha uktaḥ || (14) śvātram| vyākhyātaṃ dhanamanāmasu (238 pṛ0)| iha kṣipranāma|

Linked texts (1)