Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.2.9

Nighaṇṭunirvacana 73.2.9

Language
Sanskrit

73.2.9

(37) śipiviṣṭaḥ| (38) viṣṇuḥ| ete viṣṇorādityasya nāmanī| śipiviṣṭaśabdo'tra sāmarthyādantarṇītopamānārthaḥ| 'yādṛśaḥ śepo nirveṣṭitaḥ tādṛśa iti, śepa iva veṣṭanatvagvivarjitaḥ'—iti śrībhojanivāsaḥ| uditamātratvādapratipannaraśmiḥ| api vā, 'upamānayogāt kutsitārthīyamidam'—ityaupamanyavaḥ| pṛṣodarāditvādrūpasiddhiḥ arthasaddhiśca| 'praśaṃsānāma'—ityācāryaḥ| śipibhiḥ raśmibhiḥ āviṣṭaḥ śipiviṣṭaḥ upāttaraśmiḥ|| viṣṇuśabdo vyākhyāto yajñanāmasu (351 pṛ0) artho'nuguṇaḥ| "kimitte viṣṇo pari cakṣyaṃ bhat prayadra vavakṣe śipiviṣṭo asmi (ṛ0 saṃ0 5, 6, 25, 6)"—ityubhayornigamaḥ|| (39) āghṛṇiḥ| ghṛṇiśabdo jvalanāmasu (176 pṛ0), krodhanāmasu (248 pṛ0) ca vyākhyātaḥ| āgatadīptirāgatakrodho cā| "āghṛṇe saṃsacāvahai (ṛ0 saṃ0 4, 8, 21, 1)" —iti dīptināmatve nigamaḥ| krodhavacane tvebhya udāharaṇaṃ kartavyam| (40) pṛthujrayāḥ| 'jri abhibhave (bhū0 pa0)'| asuni vāhulakāt kakārasya raiphaḥ| jrayo vegaḥ| pṛthuḥ jrayo yasya saḥ| vegenānyānabhibhavitā mahājavaḥ ityarthaḥ| "pṛthujrayā aminādāyurdasyoḥ (ṛ0 saṃ0 3, 3, 13, 2)" || (41) atharyum| atateḥ| 'janimaniyajidamibhyaḥ'—iti vāhulakāt yuspratyayo dhātoratharādeśaśca sakāra itsaṃjñakaḥ| atanaṃ gamanamatharyuśabdenocyate matvarthīyasya luk gamanavantamityarthaḥ| "dūre dūśaṃ gṛhapatimatharyum (ṛ0 saṃ0 5, 1, 23, 1)" ||

Linked texts (1)