Nighantu 73.3.13
Nighaṇṭunirvacana 73.3.13
- Language
- Sanskrit
73.3.13
sadereva manin| "purāṇyoḥ sadmanoḥ keturantaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 3, 28, 2)"—iti nigamaḥ| bhāṣyaṃ draṣṭavyam|| (11) ghṛtavatī| udakavatyau| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (12) bahule| 'baṃhiṣṭhaḥ'—iti mahannāmasu vyākhyātam (312 pṛ0) bahubhiḥ padārthaistadvatyau| "urvī pṛthvī bahule dūreante (ṛ0 saṃ0 2, 5, 3, 2)'—iti nigamaḥ|| (13) gabhīre| (14) gambhīre| vyākhyāte vāṅnāmasu (66 pṛ0)| gamyate satpuruṣaiḥ, pratitiṣṭhantyanayordevamanuṣyādayaḥ| nigamāvanveṣaṇīyau|| (15) oṇyau| 'oṇṛ apanayane (bhū0 pa0)'| 'in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)'| 'kṛdikārādaktinaḥ (4, 1, 45 vā0)'—iti ṅīp| apanayataḥ svāśritānāṃ kleśān| yadvā, avaterluṭi, chāndasatvāt samprasāraṇo guṇaśca, ṭiravāt ṅīp| "abhi tyaṃ devaṃ savitāramoṇyoḥ (ya0 vā0 saṃ0 4, 25)"—iti nigamaḥ|| (16) camvau| 'camu adane (bhū0 pa0)'| 'kṛṣicamitanidhanisarjisvarjibhya ūḥ (u0 1, 78)'—iti ūpratyayaḥ| camantyanayoḥ| "uttānayoścamboraryoniruntaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 3, 20, 3)"—iti nigamaḥ| (17) pārśvau| 'spṛśa saṃsparśane (tu0 pa0)'| 'spṛśo śvaṇśunau pṛ ca (u0 5, 27)'—iti śvaṇpratyayo dhātoḥ pṛbhāvaśca| ṇisvādvṛddhiḥ vyatyayena puṃbtvitā| "pārśve"—iti pāṭhāntaram| saṃspṛśato vyāpnutaḥ sarvān padārthān| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (18) mahī| etadardāni catvāri pṛthivīnāmasu vyākhyātāni