Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.3.4

Nighaṇṭunirvacana 73.3.4

Language
Sanskrit

73.3.4

"ativiśvaṃ vavakṣitha (ṛ0 saṃ0 1, 6, 1, 5)"—"śīraṃ pāvakaśociṣaṃ vivakṣase (ṛ0 saṃ0 7, 7, 4, 1)"—iti nigamau|| (16) ambhṛṇaḥ| amateḥ kip| bibhartteḥ 'iṇasiñjidi(u0 3, 2)'—ityādinā bāhulakāt napratyayaḥ| "piśaṅgabhṛṣṭimambhṛṇam (ṛ0 saṃ0 2, 1, 22, 5)"—ityatra 'ambhṛṇasya mahataḥ phalasya hetubhūtā'—iti skandasvāmī || (17) māhinaḥ| mahateḥ| 'maherinaṇ ca (u0 2, 53)' —iti inaṇpratyayaḥ| "pratyo na harmistomaṃ māhināya (ṛ0 saṃ0 1, 4, 27, 1)"—iti nigamaḥ || (18) gabhīraḥ| vāṅnāmasu vyākhyātam (6da pū0)| pratiṣṭhito mahati sthāne lipyante| "urujyacā varimatā gabhīram (ṛ0saṃ0 1, 7, 26, 2)"—iti nigamaḥ || (16) kakuhaḥ| 'kaku sahane'| 'kakeruhaḥ'—iti uha pratyayaḥ sahate abhibhavati śatrūn sahate kṣamate'parādhān vā| "vacyante ghā kakuhāsaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 33, 3)"—iti nigamaḥ| 'kakuhaḥ iti mahannāma'—iti skandasvāmī || (20) rabhasaḥ| 'rabha rābhasye' (bhū0 ā0)| 'atyavicamitaminamirabhilabhinabhitapipatipanipaṇimahibhyo'sac (u0 3, 113)'| rabhate mahānti karmāṇi, saṃrabhyate vā śatruṣu| "adhainaṃ vṛkā rabhasāso adyaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 3, 4)"—iti nigamaḥ || (21) vrādhat| vranthāteḥ 'saṃścattumpadvehadityādayaḥ (u0 2, 76)' —itīti pratyayaḥ ā āgamaśca nipātyate| "sa vrādhatonahuṣo daṃsujūnaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 2, 4)"—iti nigamaḥ || (22) virapśī | 'rapalapa vyaktāyāṃ vāci (bhū0 pa0)' vipūrvaḥ | 'rapabhṛkramyabhikubhyaḥ śak'—iti vāhulakāt śak | vividhaṃ rapatīti virapśāḥ te'tāraḥ, tosya santi iti virapśī | yadvā, vividhaṃ rapaṇaṃ tadsyāsti vā | mahi mahaḥ ityasuñnantapāṭhaśca |