Nighantu 73.3.7
Nighaṇṭunirvacana 73.3.7
- Language
- Sanskrit
73.3.7
gayaḥ| vyākhyātamapatyanāmasu (160 pṛ0)| gamyate ghāsāya, gacchatyanena sukham| gatyartheṣvevamartho boddhavyaḥ| gīyate stūyate svāsthyātiśayena, śravantyasmin sthitā devā iti ca| "arakṣa-ddāśuṣe gayam (ṛ0 saṃ0 1, 5, 21 2)"—iti nigamaḥ || (2) kṛdaraḥ| 'kṛtī chedane' (tu0 ru0 pa0)'| 'kṛdarādyaśca (u0 5, 44)'—iti aranpratyayo guṇābhāvaśca takārasya dakāraśca nipātyate| kṛtyate chidyate'nena keśaḥ paricchinnaṃ vā suśāstra-maryādayā| yadvā, 'dṛṅādare (tu0 ā0)'| 'grahivṛdṛniśviga-maśca (3, 3, 58)'—ityap| kṛto dara ādaro'tra kṛtadaraḥ| pṛṣo-darāditvāt (6, 3, 106) taśabdalopaḥ| nigamo'nveṣaṇīya || (3) garttaḥ| 'gṛ śabde (kyā0 pa0)' stutikarmā vā| hasi-mṛgriṇvāmidamillūpūdhūrcibhyastan (u0 3, 83)'—iti tanapratyayaḥ| śabdyate tasmin stūyate vā| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (4) harmyam| 'hṛñ haraṇe' (bhū0 u0)'| 'madhyacidhyaśikya' iti kyanapratyayo mur̤āgamo guṇaśca nipātyate| harati anuhriyate āhrīyate'tra dhānyādi| yadvā, 'ama drama hamma mīmja gatau (bhū0 pa0)'| aghnyāditvād (u0 4, 108) yakpratyayaḥ| "manyoriyāya harmyeṣu tasthau (ṛ0 saṃ0 8, 3, 4, 4)"—iti nigamaḥ || (5) astam| 'as bhuci (adā0 pa0)' 'asa gatidī-ptyādāneṣu (bhū0 u0)' 'asu kṣepaṇe (di0 pa0)'| 'hasimṛgriṇvāmi (u0 3, 83)'—iti bāhulakāt tan| dvitīyaikavacanaṃ bhavatyaṅganasukhaṃ dīpyate hi tat| ādīyate svīkriyate vā tadarthibhiḥ, kṣiyante'smin padārthāḥ iti vā| "astaṃ na gāvo nakṣanta iddham (ṛ0 saṃ0 1, 5, 10, 5)"—iti nigamaḥ| "tamagnimaste vasavo nyṛṇvan (ṛ0 saṃ0 5, 1, 23, 2)"—iti ca|