Nighantu 73.3.9
Nighaṇṭunirvacana 73.3.9
- Language
- Sanskrit
73.3.9
svena khananena mriyate prāpyate svairgṛhavato jñātibhiḥ śriyate, duṣṭhu asyante vāsmin padārthāḥ | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (11) amā | 'ama gatibhakṣaśabdeṣu (bhū0 pa0)' | 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa (3, 3, 118)' | gamyante'smin bhakṣyante śabdāyante vā | yadvā, nipāto'yam | "amātyam (ṛ0 saṃ0 5, 2, 20, 1)"—ityatra, uvaṭaḥ—'amā gṛhavacanaḥ sahavacano vā | avyayāt tyap tatra bhava ityarthe | gṛhe satyāhvā bhavati amātyaḥ'—iti | "sā no amā so araṃṇe nipātu (ṛ0 saṃ0 8, 2, 5, 7)"—"amā sate vahami bhūridhāma (ṛ0 saṃ0 2, 1, 6, 2)"—"amājūriva pitroḥ sacāsatī (ṛ0 saṃ0 2, 6, 20, 2)"—iti nigamāḥ || (12) dame | 'dama upaśamane (di0 pa0)' | ghañ | 'nodā-ttopadeśasya (7, 3, 34)'—iti vṛddhipratiṣedhaḥ śāmyate'nena śītādi, dāntaḥkleśaḥ| "varddhamānaṃ svedame (ṛ0 saṃ0 1,1,2,3)" —"haskarttāraṃ damedame (ṛ0 saṃ0 3,5,6,3)"—iti nigamau || (13) kṛttiḥ| 'kṛtī chedane (tu0 ru0 pa0)' ktin krudaravadarthaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (14) yoniḥ| vyākhyātamudakanāmasu (137 pṛ0)| miśrate'nena sukham, pṛthagbhūyante'nenāniṣṭā iti parīvīto vā prākārādinā jāyeva| "jāyeva yonāvaraṃ viśvasmai (ṛ0 saṃ0 1,5,10, 3)"— iti nigamaḥ || (15) sadama| sadermanin sīdatyasmin| "sadameva dhīrāḥ sasmāya cakruḥ (ṛ0 saṃ0 1,5,11,5)"—iti nigamaḥ| 'sadama gṛhanāma'—iti skandasvāmī || "varma" iti kecit paṭhanti| vṛṇoterman| viyate tena sabhbhajyate vā gṛhibhiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (16) śaraṇam| śṛṇāteḥ 'yuc bahulam (u0 2,74)'—iti yuc| śṛṇāti śītādikleśam, rakṣitavān vā kleśebhyaḥ 'śariḥ prāptyarthaḥ'—iti mādhavaḥ| prāpyate hi tat|