Nighantu 73.4.14
Nighaṇṭunirvacana 73.4.14
- Language
- Sanskrit
73.4.14
atra pakṣe skhalitaśabdasya ṣkutabhāvaḥ| "asmabhyamapratiṣkutaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 14, 1)" || (70) śāśadānaḥ| 'śatṛ śātane (bhū0 pa0)'| asmād yaṅlugantād vyatyayena śānac| punaḥ punarasurāṃstatupurāṇi vā śātayantaḥ "prastvāṃ matimatiracchāśadānaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 3)" || (71) srapraḥ| śipre ityatra (362 pṛ0) sṛpraśabdo vyākhyātaḥ| "sṛprakaratnamataye (ṛ0 saṃ0 6, 3, 2, 5)"| sṛprau karatnau bāhū yasya homena tarpaṇāya pālanāya vātmanaḥ sarpistailamapi srapram sarpaṇāt| nigamaḥ paryeṣyaḥ || (72) suśipraḥ| śipre vyākhyāte (362 pṛ0)| śobhanatva-viśiṣṭatvamatra viśeṣaḥ| suhanuḥ sunāso vā suśipraḥ| "vāje suśipra gomati (ṛ0 saṃ0 6, 2, 2, 3)"| kacicchipraśabdena śirastrāṇamucyate| śiprāḥ śīrṣasu vitatatā hiraṇyayīriti suśipraḥ suśirastrāṇa ityarthaḥ sambhavati || (73) raṃsa| ramatervic| saptamībahuvacanam| ramaṇī-yeṣvityarthaḥ| ramaṇīyaśabdasya rambhāvaḥ| "sa citreṇa cikite raṃsu bhāsā (ṛ0 saṃ0 2, 4 24, 5)" || (74) dvivarhāḥ| dviśabde saptamyante upapade 'vṛhu vṛddhau (bhū0 pa0)'—ityasmādasun| dvayoḥ sthānayorvīryyeṇa parivṛḍhaḥ indraḥ| na hyantarikṣe vīryyeṇāparivṛddha śaknoti varṣituṃ nāpi divi ādityādrasān parigṛhītuṃ divaḥ sarvadevatāsādhāraṇatvāt devarājatvena ca prasiddhiritihāseṣu dvivarhā ucyate| "uta dvivarhā aminaḥ sahobhiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 6, 7, 1)" || (75) akraḥ| āṅpūrvāt krameḥ 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—iti ṅaḥ, āṅo hrasvatvam| ākrāmati sarvamityakramākāśamākramyate vā| "akro na vabhriḥ samithe mahīnām (ṛ0 saṃ0 2, 8, 15, 2)" || (76) urāṇaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit