Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.13

Nighaṇṭunirvacana 73.4.13

Language
Sanskrit

73.4.13

| (65) pacatā| pacaterlyuṭ 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti karmaṇi lyuṭi pacyata iti pacanam| vacanaśabdasya vakāralopenānte sakāropajanena canaḥ| annam| yadvā, vacerasuni bāhulakāt no'ntādeśaḥ| pacateḥ 'hṛṅśiya-jipacivacyami' 'bhūte'pi dṛśyante (3, 3, 2)'—iti vacanāt bhūte draṣṭavyaḥ| vibhakterākāraḥ| pakvaḥ pakvau pakvā iti vāvagamaḥ| padāntasya bahulamasamarthyādu viśeṣaniścayaḥ| "cano dadhiṣva pacatota somam (ṛ0 saṃ0 8, 6, 21, 3)"—iti bahuvacanasya| "tammedastaḥ prati pacatāgrabhīṣṭām (niru0 6, 16)"—iti dvivacanasya| "purolā agne pacataḥ (ṛ0 saṃ0 3, 1, 31, 2)"—ityekavacanasya || | śucaṃ dīptiṃ tāpaṃ vā rudhatyaḥ| 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)'—iti kip| śugrudhaḥ śurudhaḥ| "ṛtasya hi śurudhaḥ santi pūrvīḥ (ṛ0 saṃ0 3, 6, 10, 3)" || | 'māṅ māne (adā0 pa0)'| niṣṭhā kaḥ| 'dyatisyatimāsthām (7, 4, 40)'—itīttvam| mitaḥ paricchinnaḥ| na mitaḥ amitaḥ sannaminaḥ aparimāṇa ityarthaḥ, aparigaṇitakālo vā| yadvā, minotervadhakarmaṇaḥ 'iṇsiñjidīṅudhyavibhyo nak (u0 3, 2)'—iti bāhulakānnak| nañsamāsaḥ| aminaḥ ahiṃsitaḥ kenacit| yadvā, ka eva pratyayaḥ| amito'bhyamito vā san aminaḥ| "uta divabarhā aminaḥ sahobhiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 6, 7, 1)" || (68) jañjhatī| jañjhatīrāpo bhavanti śabdakāriṇya iti| jas| pūrvasavarṇaḥ| "maruto jañjhatīrica (ṛ0 saṃ0 4, 3, 6, 6)" || (66) apratiṣkutaḥ| 'skuñ āpravaṇe (svā0 u0)'| āpravaṇamāgamanam| skavatergatyarthādvā niṣṭhā| apopadeśatvād vyatyayena ṣatvam| anyenāpratigataḥ apratiṣkutaḥ| yuddhe anyenāpratihatapūrve ityarthaḥ apratiskhalitapūrvo vā|

Linked texts (1)