Nighantu 73.8
Nighaṇṭunirvacana 73.8
- Language
- Sanskrit
73.8
(1) añjemāḥ| 'ṛcu gatiśoṣaṇayoḥ (pa0)' divādirnañpūrvaḥ, 'manin sārvadhātubhyaḥ (u0 4, 150)'—iti manini vāhulakāt āḍabhāvaḥ, 'lopovyorvali (haṃ, 1, haṃ haṃ)'—iti vakāralopaḥ, guṇaḥ| na gacchatyakīrttim, agamyo satpuruṣāṇām, na gacchantyasmād guṇāḥ| "añjemāṇaṃ taraṇiṃ cīlu jambham (ṛ0 saṃ0 3, 1, 34, 3)"—iti nigamaḥ|| (2) anemāḥ| nañpūrvāñcayatermanin| netumaśakyo durmārgam| nigamo'nveṣaṇīyaḥ| (3) anedyaḥ| 'ṇidi kutsāyām (bhū0 u0)' nañpūrvaḥ, āgamānityatvānnum na kriyate, 'ṛhalorṇyat (3, 1, 124)' "mādhyandinasya savanasya vṛtrahannedya (ṛ0 saṃ0 6, 3, 16, 1)"—iti nigamaḥ|| (4) anavadyaḥ| (5) anabhiśastāḥ| 'śasta hiṃsāyām (adā0 pa0)'| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (6) ukthyaḥ| 'vaca paribhāṣaṇe (adā0 pa0)'| 'pātṛtu-dighacirivisicibhyasthak (u0 2, 6)' samprasāraṇañca| ukthaśabdastutiparyāyaḥ| ukthamarhati| 'chandasi ca (5, 1, 67)' —iti yaḥ| stutyarhaṃ ityarthaḥ| "ṛturbhavatyukthyaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 32, 5)"—gāya gāyatra mukthyam (ṛ0 saṃ0 1, 3, 17, 4)"—iti nigamau || (7) sunīthaḥ| nayateḥ 'hanikuṣinīramikāśibhyaḥ kthan (u0 2, 2,)'| nīthā stutiḥ| śobhanā nīthā yasya saḥ| hiraṇya-hasto asuraḥ sunīthaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 7, 5)"—"gabhīravepā asuraḥ sunīthaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 7, 1)"—iti nigamau || (8) pākaḥ| pāteḥ 'iṇbhīkāpāśalyatimarcibhyaḥ kan (u0 3, 41)'—iti kan| rakṣyate rājādinā guṇavattvāt| "taṃ pāke-na manasā paśyamantitaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 6, 16, 4)"—iti nigamaḥ| "apāko viṣṇuryaśase purūṇi"—iti ca || (9) vāmaḥ| vanaṣaṇa sambhaktau (bhū0 pa0)'| 'iṣiyudhīndhi-dasiśyāsusūbhyo mak (u0 1, 142)'—iti bāhulakānmakpratyayaḥ, nakārasyākāraśca| sambhajanīyo hi praśasyaḥ| "na dūḍhye 3 anu-dadāsi vāmam (ṛ0 saṃ0 2, 5, 12, 5)"—iti nigamaḥ || (10) vayunam| ajateḥ 'ajiyamiśīṅbhyaśca (u0 3, 58)'—ityunanpratyayaḥ, vībhāvaḥ| atremavadarthaḥ| 'vayunaṃ veteḥ, kāntirvā prajñā vā (niru0 5, 14)'—iti bhāṣyam| tatra bāhulakādunan, matvarthīyasya luk, kāntimān prajñāvān vā| "vimānamagnirve-yunaśca vāghatām (ṛ0 saṃ0 2, 8, 204)"—iti nigamaḥ || || iti daśa praśasyanāmāni |