Nighantu 74.4.2
Nighaṇṭunirvacana 74.4.2
- Language
- Sanskrit
74.4.2
śabdapūrvād dravatervā 'roderṇiluk ca ( u0 2, 20 )'—iti rak| sa hi śatrukalatrāṇi rodayati rudrereva vā ṇijantāt vāhulakādrak| 'indraḥ kiṃ pitaraṃ prajāpatimithunā ciccheda tamanuśocannarudad yadrudattadrudrasya rudratvam ( vṛ0 ā0 3, 6, 4 )'—iti kāṭhakam| 'yadrodīt tadrudrasya rudratvam'—iti hāridravakam| "imā rudrāya sthiradhanvane giraḥ ( ṛ0 saṃ0 5, 4, 13, 1 )" || (4) indraḥ| irāśabda upapade dūṇāterdyāterdārayatervā 'ṛjrendrāgravajravipra ( u0 2, 27 )'—iti rakpratyayānto nipātyate| nipātanādrūpasiddhirūhyā| irā annamanena sambandhādvā taddhetubhūtakaṃ valaṃ lakṣyate| tena valalakṣitalakṣaṇayā tadādhārabhūto meghaḥ| irāṃ meghaṃ dhārātmanā dūṇāti vidārayati| vījaṃ vrīhyādi tathāsau vṛṣṭipradānena vidārayati| aṅkurodbhedanābhikāśaśca vidāraṇam| irāmannaṃ taddadāti vā| irāṃ dadhāti dhārayati vā| indāvupapade dravateḥ ramatervā nipātanam| indre dravati gacchati somaṃ pātumityarthaḥ| indro ramate'tipriyatvāt nānyatra| indhervā nipātanam|| indhe dīpayati śarīramadhyavarttī pañcavṛttiḥ prāṇo vāyuḥ śarīrabhūtādi idhyate vā prāṇaiḥ| śarīramadhyavarttī prāṇabhāvena kṣetrajñasañjñakaḥ| prāṇairyāgādibhiryāgabalena vā samyagābhimukhyena dīpayati ātmopāsakāḥ| idamutpādīkaroti paśyati vā indraḥ| idaṃ kṛtsnaṃ jagad vṛṣṭipradānadvāreṇa karoti lokapālatvāt, asya sarvasya śubhāśubhakarmaṇo draṣṭā vā| idupapade dārayaterdrāvayatervā indrapadam| yadvā, itāśca śatrūṇāṃ dārayitā drāvayitā ca| yadvā, itāśca yajñanāmādarayitā ca| sarvatra nipātanādrūpasiddhiḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit