Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 74.5.3

Nighaṇṭunirvacana 74.5.3

Language
Sanskrit

74.5.3

'sarvā striyo madhyamasthānā pumān vāyuśca sarvaśaḥ| gaṇāśca sarve maruta iti vṛddhānuśāsanam'| aditi vyākhyātā naigame (33 pṛ0)| "dakṣasya vādite janmani vrate (ṛ0 saṃ0 8, 2, 6, 5)" || (17) saramā| 'sṛ gatau (bhū0 pa0)'| 'kalikarghoramaḥ (u0 4, 82)'—iti vāhulakādamapratyayaḥ| paṇibhirasuraiḥ gūḍhāni gā anveṣṭuṃ prahitā indreṇa saramā devaśunī| "kimicchantī saramā predamānaḍ (ṛ0 saṃ0 8, 6, 5, 1)" || (18) sarasvatī| vyākhyātā vāṅnāmasu (100 pṛ0)| "pāvakā naḥ sarasvatī (ṛ0 saṃ0 1, 1, 6, 4)" || (19) vāk| vyākhyātā svanāmasu (110 pṛ0)| "yadvāg vadantyavicetanāni (ṛ0 saṃ0 6, 7, 5, 4)" || (20) anumatiḥ| (21) rākā| anupūrvānmanyatervāhulakāt karttari ktin| anumanyate yadanumantavyam| 'rā dāne (adā0 pa0) kṛtādhārācikalibhyaḥ kaḥ'—iti kapratyayaḥ| dīyate hi tasyāṃ devebhyo haviḥ| madhyamasthāne 'devapatnyau (11, 28)'—iti nairuktāḥ| paurṇamāsyāviti dhārmikāḥ| "anvidanumate tvam (ya0 vā0 saṃ0 34, 8)"| "rākāmahaṃ suhavām̐ suṣṭutī huve (ṛ0 saṃ0 2, 7, 15, 4)" || (22) sinīvālī| devapatnyācamāvāsye vā| sinamannā-masu vyākhyātam (223 pṛ0)| vālaṃ parva| "sinīvāli pṛthuṣṭuke (ṛ0 saṃ0 2, 7, 15, 6)" || (23) kuhūḥ| 'gaha saṃcaraṇe (bhū0 u0)' asmāt, kaśabdopapadāt bhavaterhayatervā 'nṛtiśrubhyoḥ kūḥ (u0 1, 88)'—iti vāhulakāt upratyayo gakārasya kakārādi ca| guhyaḥ, dūraśaścandramā na bhavati tasyāpratyakṣatvāt| ka punarasāviti vitarkyaśca candramā bhavati| 'kūhūmahaṃ sutrataṃ vidyanāpasam (tai0 brā0 3, 3, 11)' ||

Linked texts (1)