Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 10.3.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 10.3.3

Language
Sanskrit

10.3.3

ityetasya śuddhameva rūpaṃ kṛtvā tekārāntamityarthaḥ | tataḥ sakārādiśabdarūpaṃ gṛhītvā 'sat'ityetat, 'satyam'- ityetasya śabdasya ādimakarot ādyamardhaṃ sañcaskāra | tat saditi bhavati | atra yo'yamastestakāraḥ, sa yakāramadhirohati | evametadekamabhidhānaṃ dvayordhātvoḥ sañcaskāra satyamitiai || atha ko'rthaḥ ? santayamarthamāyayāta pratyāyayati gamayatīti satyam | kāritaṃ ca yakārādiśca śuddhaśca sakārādiṃ ceti itarasmāccetarasmāccetaraṃ cetaraṃ cārddhamiti samuccayārthāścakārāḥ | evaṃ padebhyaḥ padetarāddhīn sañcaskāra śākaṭāyanaḥ, tadetadanyāyyaṃ kṛtavān,-ko hi nāma padaṃ vibhajyānekadhātujaṃ kuryāt | tadetadakṛtapūrvamanyairvidvadbhiḥ śākaṭāyano'tipāṇḍityābhimānādakarot,-yadabhinat padāni || api copajāyate naḥ śaṅkā, - yathāsau pravṛtto nāmno padeṣu sthāsyati api cāsau varṇānapi bhetsyati, anekārthāṃśca kalpayiṣyati | yo hi padānyabhinat, tasya varṇabhede viśeṣahetuḥ ko bhaviṣyati ? tasmādatiprasaṅgadoṣopapattyā nānekadhātujāni nāmāni, nāpi sarvāṇyākhyātajānīti | 13 |

Linked texts (1)