Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 103.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 103.3

Language
Sanskrit

103.3

"śvāpi vṛka ucyate" "vikarttanāt" vividhamasau kṛntati tasmād vṛkaḥ || "vṛka̍ścidasya vāra̱ṇa u̍rāma̱thirā va̱yune̍ṣu bhūṣati | semaṃ na̱ḥ stoma̍ṃ jujuṣāṇa ā̱ga̱hīndra̍ praci̱trayā̍ dhi̱yā || (ṛ0 ma0 6, 4, 8°, 3)"—iti || pragāthaputrasya kalerārṣam | sato bṛhatī aindrī | mahāvrate tṛcāśītiṣu viniyuktā || "vṛkaścit" vṛko'pi, "śvā" māgmeyaḥ "asya" indrasya vidyata eva | "vāraṇaḥ" vārayitā śatrūṇām | kimutānyānyupakaraṇāni ? "urāmathiḥ" "uraṇamathiḥ" urān meṣān yo mathnāti sa urāmathiḥ | sa punarasyendrasya 'ābhūṣati' 'vayuneṣu' prajñāneṣu, yadaivāsau vijānīte ābhūṣa [ ya ] tvayaṃ śatrūniti, tadaivāsau ābhūṣati | yasya tavaivaṃ sarvopakaraṇasampannatvam, he 'indra' ! 'saḥ' tvam 'imam' 'naḥ' asmākaṃ 'stomam' upaśrutya 'āgahi' āgacchemaṃ yajñaṃ 'pra' prakarṣeṇa 'citrayā' cāyanīyayā kamanīyayā 'dhiyā' buddhyā || saramā hi devaśunī śrūyate | tatputranamṛbhiśca devānāṃ bhavitavyam, tasmāt, śvāpi vṛka ucyata ityupapadye, itareṣāmāraṇyakāṇāṃ vṛkāṇāṃ parigrahābhāvāt asya mantrasya pūrvo'rddharcaḥ parokṣakṛtaḥ, =vṛkaścidasyetyasmāt • ṣaṣṭhīyogāt | uttarastu pratyakṣakṛtaḥ,-āgahīndrayetyasmānmadhyamapuruṣayogāt, sambodhanācca | devatā kila parokṣā stūyamānā pratyakṣībhavati | tadetat sarveṣvevaṃlakṣaṇeṣu mantreṣūpekṣitavyam || nigamaprasaktamucyate,-"uraṇaḥ-ūrṇāvān" ūrṇayā tadvān "bhavati" || "ūrṇā punarvṛṇoteḥ" iti vigrahaprasaktam | tā api śītatrāṇārthaṃ vitriyante | "ūrṇotervā" ācchādanārthasya | tārimañchanna uraṇo bhavati |
5 |
21 |

Linked texts (1)