Yāska's Nirukta 115.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 115.3
- Language
- Sanskrit
115.3
"kāśiḥ ( 3 )" - ityanavagatam | "kāśayitavyaḥ" - ityavagamaḥ | "muṣṭiḥ" - ityabhidheyavacanam | "prakāśanāt" - iti nirvacanam | "muṣṭiḥ" - ityetat paryāyaprasaktaṃ
nirucyate,-“mocanādvā” mucyate hyasau | “moṣaṇādvā” tena hi muṣyate | “mohanādvā” tatra hi muhyati paraḥ | [ityetasminmantra] iti || “u̱tobha̍ye puruhūta̱ śravo̍bhi̱reko̍ dṛ̱ḷhama̍vadovṛtrahā san| i̱me ci̱dindra̱ roda̍sī a̱pāre̱ yat sa̱ṃgṛbhṇā̍maghavankā̱śiritte̍ || ( ṛ0 saṃ0 3, 2, 1, 5 )”–iti || viśvāmitrasyārṣam | triṣṭup | aindrī | pṛṣṭhyābhiplavayoḥ dvitīyapañcamayoborder: sampātasūktaṃ nāma, tatraiyaṃ śasyate, acchāvākena mādhyandine savane || “sahadānum” “alātṛṇa” “udvṛha rakṣaḥ” ityetāśca tatraiva || api bhayavati saṃgrāme, 'abhaye' abhaye iva | he 'puruhūta !' 'ekaḥ' api 'san' asahāyaḥ, 'śravobhiḥ' śravaṇīyeḥ śabdairannairvā, havirbhirvā, tṛptaḥ san 'dṛḷhaṃ' dṛḍhaṃ samartham 'avadaḥ' 'vṛtrahā' śatruhetyarthaḥ | kimetāvadeva māhābhāgyam ? netyucyate, idaṃ cānyat-“ime cit” ime api “rodasī” “dyāvāpṛthivyau” evamapi “apāre” “dūrapāre” satī “yat” “saṃgṛbhṇā” “saṃgṛhṇāsi” tvamaho ! “kāśiḥ” “te” “mahān” || evamatra saṃgrahaṇasambandhāt “kāśi”–śabdo muṣṭyabhidhāyaka ityupapadyate || prasaktānuprasaktamucyate,–ye ete “rodasī” ete “rodhasī” | kiṃ kāraṇam ? “virocanāt” vividhāni hi bhūtānyete rundhaḥ | “kūlam” kūlam api “rodhaḥ” ucyate, tadapi hi “srotaḥ” udakasrotāṃsi “niruṇaddhi” | “kūḷaṃ rujateḥ (tu0 pa0 )” dhātoḥ, tat punaḥ “viparītāt” vaiparītyena | “loṣṭaḥ” punarasyaiva dhātoḥ “aviparyayeṇa” |
6 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit