Yāska's Nirukta 6.1
Nirukta 6.1
- Language
- Sanskrit
6.1
``tvam agne dyubhis tvam āśuśukṣaṇis tvam adbhyas tvam aśmanas pari/
tvam vanebhyas tvam oṣadhībhyas tvam nṅṇām nṛpate jāyase śucih/(ṛV.2,1,1)''
tvam agne dyubhir ahobhis tvam āśuśukṣaṇir āśu iti ca śu iti ca kṣipra nāmanī bhavatah/
kṣaṇir uttaraḥ kṣaṇoter āśu śucā kṣaṇoti iti vā sanoti iti vā/
śuk śocateh/
pañcamy arthe vā prathamā/
tathāhi vākyasamyogah/
ā ity ākāra upasargaḥ purastāc cikīrṣitaja uttara āśu śocayiṣur iti/
śuciḥ śocater jvalati karmaṇah/
ayam api itaraḥ śucir etasmād eva/
niṣṣiktam asmāt pāpakam iti nairuktāh/
``indra āśābhyas pari sarvābhyo abhayam karat/''
āśā diśo bhavanty āsadanād āśā upadiśo bhavanty abhyaśanāt/
kāśir muṣṭiḥ prakāśanān muṣṭir mocanād vā moṣaṇād vā mohanād vā/
``ime cid indra rodasī apāre yat saṃgṛbhṇā maghavan kāciritte/''
ime cid indra rodasī rodhasī dyāvāpṛthivyau virodhanād rodhaḥ kūlam niruṇaddhi srotah/
kūlam rujater viparītāl loṣṭo aviparyayeṇa apāre dūrapāre/
yat saṃgṛbhṇāsi maghavan kāśis te mahān/
``ahastam indra sampiṇakkuṇārum/''
ahastam indra kṛtvā sampiṇḍiḍha parikvaṇanam megham/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (2)
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit