Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 6.1

Nirukta 6.1

Language
Sanskrit

6.1

``tvam agne dyubhis tvam āśuśukṣaṇis tvam adbhyas tvam aśmanas pari/
tvam vanebhyas tvam oṣadhībhyas tvam nṅṇām nṛpate jāyase śucih/(ṛV.2,1,1)''
tvam agne dyubhir ahobhis tvam āśuśukṣaṇir āśu iti ca śu iti ca kṣipra nāmanī bhavatah/
kṣaṇir uttaraḥ kṣaṇoter āśu śucā kṣaṇoti iti vā sanoti iti vā/
śuk śocateh/
pañcamy arthe vā prathamā/
tathāhi vākyasamyogah/
ā ity ākāra upasargaḥ purastāc cikīrṣitaja uttara āśu śocayiṣur iti/
śuciḥ śocater jvalati karmaṇah/
ayam api itaraḥ śucir etasmād eva/
niṣṣiktam asmāt pāpakam iti nairuktāh/
``indra āśābhyas pari sarvābhyo abhayam karat/''
āśā diśo bhavanty āsadanād āśā upadiśo bhavanty abhyaśanāt/
kāśir muṣṭiḥ prakāśanān muṣṭir mocanād vā moṣaṇād vā mohanād vā/
``ime cid indra rodasī apāre yat saṃgṛbhṇā maghavan kāciritte/''
ime cid indra rodasī rodhasī dyāvāpṛthivyau virodhanād rodhaḥ kūlam niruṇaddhi srotah/
kūlam rujater viparītāl loṣṭo aviparyayeṇa apāre dūrapāre/
yat saṃgṛbhṇāsi maghavan kāśis te mahān/
``ahastam indra sampiṇakkuṇārum/''
ahastam indra kṛtvā sampiṇḍiḍha parikvaṇanam megham/

Commentaries (4)

Linked texts (2)