Yāska's Nirukta 116.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 116.6
- Language
- Sanskrit
116.6
uddhara rakṣaḥ samucchritamindra | mūlaṃ mocanādvā moṣaṇādvā mohanādvā | vṛśca madhyaṃ prati śṛṇīhyagramagramāgataṃ bhavatyā kiyato deśāt | salalūkaṃ saṃlubdhaṃ bhavati pāpakamiti nairuktāḥ | sararūkaṃ vā syātsrterabhyastāt | tapuṣistapaterhetirhanteḥ |
"salalūkam ( 6 )"-ityanavagatam | "saṃlubdham"-iti śabdasamādhiḥ, “sararūkam”-iti “vā” |
'"udvṛha̍ rakṣa̍ḥ 0--hetirmasya || (ṛ0 saṃ0 3, 2, 4, 2) "--iti "uddhara" etat "rakṣaḥ" "sahamūlam" he "indra !" "vṛścā" asya chindhi "madhyam" "agraṃ" ca asya "prati śṛṇīhi" pratijahītyarthaḥ | kiñca, "ā kīvataḥ" "ā kiyataḥ" ā kasmāt "deśāt" etaduddhara, yasmāt vitarkramaṇā api na śaknuyurvitarkayituṃ-kiyato'pi pradeśādetaduddhatamiti | yathā na kiñcidapyasyāvaśiṣyate, tathaitaduddharetyabhiprāyaḥ | tathā caitaduddhṛtya "salalūkaṃ" "saṃlubdhaṃ" saṃmūḍhamapratipakṣaṃ kuru || athavā--"pāpakaṃ" pāpataramasmattaḥ kuru--"iti" etat"nairūktāḥ"nairūktapakṣeṇa | athavā--"sararūkaṃ" saraṇaśīlaṃ "vā" aśanaśīlaṃ pracyutaṃ svadeśāt etat kurutata etat unmūlaṃ kṛtvā sthānapracyutāyāsmai rakṣase "brahmadviṣe" brāhmaṇadveṣṭe "tapuṣiṃ" tāpayitrīṃ "hetiṃ" hantrīm, āyudhajātim, mūlamadhyāgracchedanāya punaḥpunaḥ "asya" kṣipetyarthaḥ || evamatra salakukamiti "lubhermohanārthasya (tu0 pa0)" śabdasārūpyāt saṃlubdhamityupapadyate | "sṛtteḥ (bhū0 pa0)" apyatra sārūpyamastīti "sararūkaṃ vā syāt"-ityuktaṃ bhāṣyakāreṇa | rakṣoviśeṣaṇaṃ caitat, tasya hi sammoho vā nāśanaṃ vā'bhīṣṭamiti |
3 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit