Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 12.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 12.6

Language
Sanskrit

12.6

"yatho etat” yat punaretaduktam, - 'oṣadhe trāyasvainam, svadhite mainahim̐sī:'ityādayaḥ "anupapannārthā bhavanti |” atra brūmaḥ-oṣadhyadhidevatorucyate, he oṣadhe ! trāyasvainam, tvatpūrvoko hyeṣa vṛkṣaśchidyamānaḥ samyak chinno bhaviṣyati, tataśca yajñe viniyuktaḥ | ativiśiṣṭamutkarṣametasmātsthāvaratvāt prāpsyata ityetadatra trāṇamabhipretyoktam'oṣadhe trāyasvainam' iti, 'na cchedanaṃ pratipatsyate'yam' ityanenābhiprāyeṇa | tasmādupapannārtha evāyam | tatra yaduktam' anupapannārthā ityevamādayo mantrāḥ' iti, etadayuktamiti ||
yadapi coktam-‘svadhite maina hiṃsīrityāha hiṃsan' iti | atra brūmaḥ--“āmnāyavacanādahiṃsā” eṣā “pratīyeta” | āha katharmāhaṃsā ? pratyakṣato hi chidyate vṛkṣaḥ | śṛṇu-iyamahiṃsā iyaṃ hiṃsā--ityāgamādetat pratīyate | prativiśiṣṭaścāyameva vaidika āmnāya āgamaḥ, etatpūrvakatvādanyeṣāmāgamānām | sa eṣa kṛtsnasya jagataḥ, prativiśiṣṭāya śreyase'bhyudyataḥ san hiṃsāyāṃ karttāraṃ viniyokṣyata iti kuta etat punariyarmāhaṃsaiva ! yato'syāṃ niyunākta kartāram | tadetadāgamapratyakṣameva yatheyarmāhaṃseti | api caitadoṣadhivanaspatipaśumṛgapakṣisarīsṛpāḥ samyagupayuktāḥ santo yajñe paramutkarṣaṃ prāpnuvaṃti | so'yamabhyudaya eva sampadyate, na hiṃsā || tatra yaduktam- 'mainaṃ hiṃsīrityāha hiṃsan' iti, na hyasau hinasti | kintarhi ? anugṛhṇāti yajñe viniyogārthaṃ vidhānataḥ chindan | tasmādupapannārthamevamapi | tatra yaduktam 'anupapannārthattvādanarthakā mantrāḥ' iti, etadayuktamiti 1 |
16 |

Linked texts (1)