Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 122.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 122.1

Language
Sanskrit

122.1

"asme (29)"- ityetat padaṃ sarvavibhaktyantam | tasmādanekārtham | ekameva hyetacchabdarūpaṃ saptasvapi vibhaktyartheṣu varttate, prakaraṇādivaśāt tasya niyamo bhavati | tadyathā, -prathamāyāstāvat ,- "a̱sme te̍ bandhuḥ" "vayamityarthaḥ" | "tapa̍sasta̱nūra̍si prajāpa̍te̱rvarṇa̍ḥ para̱meṇa̍ pa̱śunā̍ krī̱yase sahasrapoṣaṃ puṣyantī | asme te bandhuḥ puṃṣeyam”- iti || somakrayaṇe dravyāpākaraṇamantreṣu ajāyā eṣo'pākaraṇamantraḥ | so'cyate-he aje ! 'tapasaḥ' agneḥ tvaṃ 'tanūḥ' śarīram 'asi' "agnerhyapā ajā"- iti hyuktam, “sa etā ebhyaḥ prarocayan"- iti ca || tasmādupapadyate agnestanutvamajāyāḥ | 'prajāpateḥ' 'varṇaḥ' varṇādyā tvam | 'sahasrapoṣam' asmākam | 'puṣyantī' etasmin karmaṇi aṅgabhāvamupehi | evamajāmabhimṛśya adhunā somaṃ bravīti, - he soma ! anena 'parameṇa' śreṣṭhena 'paśunā' 'krīyase' | kiṃ kāraṇam ? "asme" "vayam” “te” tava "bandhuḥ” bandhavaḥ, viniyoktāra ityabhiprāyaḥ || evamatra prathamāntena "bandhu"śabdena sāmānādhikaraṇyāt "asme"- ityasya "vayam" ityeva prathatayā vipariṇāma upapadyate |
6 |
7 |

Linked texts (1)