Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 136.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 136.5

Language
Sanskrit

136.5

“aminaḥ ( 67 )”-ityanavagatam | “amitamātraḥ”-ityavagamaḥ, na yasya mātrāṇāṃ mānamasti, so'minaṃ ityucyate | “abhyamito vā” anabhihiṃsito yaḥ kenaścidasau aminaḥ || “mahām̐ indro̍ nṛ̱vadāca̍rṣaṇi̱iprā u̱ta dvi̱ibarhā ami̍na̱ḥ saho̍bhiḥ | a̱smadrya̍gvāvṛdhe vī̱ryā̍yo̱ruḥ pṛ̱thuḥ su̱kṛtaḥ ka̱rttṛbhi̍rbhūt || ( ṛ0 saṃ0 4, 6, 5 1)”-iti || bharadvājasya bārhaspatyasyārṣam | triṣṭup | aindrī | daśarātrasyāṣṭame'hani marutvatīye śastre śasyate, māhendraśca graho'nayaiva gṛhyate || ‘mahān’ prabhāvataḥ, ‘nṛvat’ manuṣyavat, ‘ācarṣaṇiprāḥ’ āpūrayitā carṣaṇīnām manuṣyāṇāṃ kāmaiḥ, yathā hi manuṣya īśvaraḥ parituṣṭaḥ kāmairavaśyaṃ bhṛtyamāpūrayati, evamindro'pi stotāram | ‘uta dvibarhāḥ’ api ca dvayoḥ sthānayoḥ madhyamottamayoḥ parivṛḍhaḥ ‘aminaḥ” ca amitamātraḥ, athavā-anabhihiṃsitaḥ kenacit | kena punaraminaḥ ! iti, ucyate-“sahobhiḥ” balairityarthaḥ, na hīndrasya balamātrāḥ kenacinmitapūrvā ityarthaḥ, anabhihiṃsitapūrvo vā kenacidindraḥ | ‘asmadryak’ asmadanugrahāya asmaddarśanāya ‘vāvṛdhe’varddhate | ‘vīryāya’vīryakarmaṇe varṣārtham ‘uruḥ’ mahān parimāṇataḥ, ‘pṛthuśca’ vistīrṇo yaḥ, so'smākaṃ pratyabhimukho dānāyābhipretānāmarthānāṃ ‘sukṛtaḥ’ stutibhiḥ etaiḥ ‘kartṛbhiḥ’ ṛtvigbhiḥ ‘bhūta’ bhūyādityarthaḥ || evamatra “amina”-śabdena “amitamātraḥ” anabhihiṃsitamātro vā-ityucyate, śabdasārūpyādarthopapatteśca |
16 |

Linked texts (1)