Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 14.1.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 14.1.2

Language
Sanskrit

14.1.2

ucyate-itaḥ-yasmādasau "jñānavidhūtapāpmā" ye hi nākagamanapratibandhinaḥ pāpmānaḥ, te tasya jñānena vidhūtāḥ, ato'sāveti nākam | uktaṃcānyatrāpi-'na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate' iti | athavā sthāṇurgadarbhaiḥ | sa yathā candanabhāraṃ vahatyevaṃ na tadupabhogainābhisambadhyate, evaṃ kilāsau yo granthamātrādhyetā, nārthajñaḥ | evaṃ tāvadasminjñānaṃ praśastam || athaitasmin ajñānaṃ nindyate,--"yad gṛhītarmāvijñātam"-iti | yad gṛhītaṃ gurumukhāt, avijñātaṃ cārthataḥ | kiñca, "nigadenaiva śabdayate " nigadamātreṇaiva nityakālaṃ śabdayate, uccāryate, na punararthato vicāryate | āha-kiṃ tasya ? ucyate-"anagnā- viva śuṣkaidho na tajjvalati karhicit” | śuṣkaṃ kāṣṭhamantamau pradeśe nālaṃ jvalanāya prakāśāya | evaṃ yo vedārthasyānabhijño'dhyetā sa vedādhyayanabhāramātreṇaiva sambadhyate, na tu tadīyena phalena, parijñānaṃ tu śreyasā cābhyudayena ca yunaktīti | tasmādetatparijñānāya avaśyaṃ niruktaśāstramārabdhavyamiti || sthāṇuśabdamarthaśabdaṃ ca udāharaṇaprasaktau nirvakti,-"sthāṇustiṣṭhateḥ" sthito hyasau nityakālameva bhavati, na kadācidapyāsīteti || "artho'rtteḥ” gatikarmaṇaḥ, aryyate hyasāvarthibhiḥ | '‘araṇastho vā” yadāsya svāmī arati gacchati ito lokādamuṃ lokaṃ tadāyamihaiva tiṣṭhati, nānenaiva sahāmuṃ lokaṃ gacchati dīnārādirarthaḥ, tatsāmānyāditaro'pi śabdārtho'rtha ucyate ||

Linked texts (1)