Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 145.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 145.1

Language
Sanskrit

145.1

“turīpam ( 89 )”–ityanavagatam | “tūrṇāyi”–ityavagamaḥ | ‘udakam’–abhidheyam, taddhi tūrṇamāpnoti | “tanna̍sturīpa̱0-nābhā̍no asmayuḥ || ( ṛ0 saṃ0 2, 2, 11, 4 )”–iti || dīrghatamasa ārṣam | tvāṣṭrī | anuṣṭup | āprī-sūkte | “tat naḥ turīpam” tadasmākaṃ turīpamudakam, “adbhutaṃ” ca “mahat” ityarthaḥ | “adbhutaḥ, barhiṣṭhaḥ”–iti mahannāmasu paṭhitam | “puruvāraṃ” ca bahudeśāntaramāvṛṇotyudakam,
"purutmanā" bahātmanā | yadevaṃ lakṣaṇamudakam, tat naḥ asmākaṃ "nābhā" nābhau madhye "tvaṣṭā" "viṣyatu" vimuñcatu varṣabhāvena | "asmayuḥ" asmān anugrahītuṃ "kāmayamānaḥ" "rāye poṣāya" "dhanasya poṣāya" ityarthaḥ, varṣe hi sati paśavaḥ puṣyaṃti | athavā-nābhānaḥ-ityetat tvaṣṭureva viśeṣaṇaṃ syāt, "nābhānaḥ" na adīpyamānaḥ, kiṃ tarhi ? dīpyamāna eva viṣyatu || evamatra mādhyamikastvaṣṭeti viṣyamityanena samba ndhāt, "turīpam = udakam"-ityupapadyate |
6 |
21 |

Linked texts (1)