Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 144.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 144.3

Language
Sanskrit

144.3

“yadyasūrya bravo'nāgāḥ” –ityetasmin sūkte, asya punaḥ sūktasya prathamā saurīti pratijajñe śaunakaḥ,–anyāḥ sarvā maitrāvaruṇya iti | ‘ime’ –iti dvayoreva mitrāvaruṇayoḥ | pūjārthe bahuvacanam | aryamā vā tṛtīyaḥ syāt, asāvapi hi asmin sūkte śrūyate | śaunakābhiprāyastvevaṃ sati parīkṣyaḥ || ‘ime’ mitrāvaruṇāryamaṇāḥ ‘divaḥ’ etya ‘animiṣāḥ’ ādaravantaḥ ‘pṛthivyāḥ’ pṛthivīlokādityarthaḥ | ‘cikitvānsaḥ’ sukṛtaduṣkṛtāni karmāṇi prāṇināṃ jānantaḥ, ‘acetasam’ acetayamānaṃ prāṇinaṃ karmānurūpeṇa amuṃ lokaṃ ‘nayanti’ | yata evamatastānahaṃ bravīmi,–“pravrāje” prakṛṣṭe etasmin vrajane maraṇārye mṛtyukāle upasthite, yadi ‘gādhaṃ’ saṃsāragāhanasamarthaṃ karma, vijñānaṃ vā ‘asti’ “naḥ” astyasmākam, tataḥ “amya” “viṣṭitamya” “viprāptasya” saṃmārādhvanaḥ ‘nadyaḥ cit’ nadyā iva “pāraṃ parṣan” pāraṃ yanvityarthaḥ || evamatra śabdasārūpyādarthāvirodhācca “viṣṭitaḥ = viprāptaḥ” saṃsārādhvā–ityupapadyate |
6 |
20 |

Linked texts (1)