Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 15.10

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 15.10

Language
Sanskrit

15.10

"athāpi varṇalopo bhavati tattvā yāmīti" | atra cakāralopaḥ | yācyāmītyevametad draṣṭavyam | ayañca chāndasa eva | ata eva ca chāndasatvādevameva yācyākarmasvayaṃ paṭhitaḥ "yāmi" "manmahe" iti | bhāṣoyāṃ yāce iti bhavati || "tatvā̍ yāmi̱ brahma̍ṇā̱ vanda̍māna̱stadāśā̍ste̱ yaja̍māno ha̱virbhi̍ḥ | ahe̍ḷamāno varuṇe̱ha bo̱dhyuru̍śaṃsa̱ mā na̱ āyu̱ḥ pramo̍ṣīḥ | (ṛ0saṃ0 1,2,15,1)"| kiṃca"tatvā̍ yāṃmi su̱vīryya̱ṃ tadbrahma̍ pūrva̱citta̍ye | yena̍ yatibhyo̱ bhṛga̍ve̱ dhane̍ hi̱te yena̱ praska̍ṇva̱māvi̍tha ||( ṛ0 saṃ0 5,7,26,4)"| ityanayā triṣṭubhā upākṛtaḥ śunaḥśepo varuṇaṃ tuṣṭāva | ājyāhutiranayā mātrikeṣu ṛtuṣu saṃmiṣṭayajuṣa uttarakāla hūyate | cāturmāsyeṣu ca varuṇapraghāseṣu vāruṇasya haviṣo yājyaiṣā | 'he varuṇa !' 'tat' ahaṃ 'tvā'varuṇaṃ 'yāmi'yāce ityarthaḥ | kim ? yat mamābhipretam | kathaṃ punaryāce ? 'brahmaṇā' ṛgyajuḥsāmākhyena 'vandamānaḥ' stuvan | kiñca, yadeva tvaṃ mayā yācyase, 'tat' eva ayamapi "yajamānaḥ", 'havirbhiḥ' saṃskṛtaiḥ
sānnāvyādibhiḥ 'āśāste'| tāvāvāṃ bhavantamekamevāryaṃ yāncābahe, stutibhirhavirbhiśca| sa tvam 'aheḷamānaḥ' akrudhyan| sarvo hi yācyamānaḥ krudhyatītyata evamucyate || he 'varuṇa !' 'bodhi' budhyasva | buddhvā caitamāvayorabhipretārthaṃ kuru | uruśaṃsaṃsetyekaṃ padaṃ sambodhanaṃ ca| he 'uruśaṃsa' bahustutya varuṇa ! 'mā' 'naḥ' asmākaṃ yācamānānām 'āyuḥ' 'pramoṣīḥ' | kuru no'bhiprāyasiddhimityabhiprāyaḥ |

Linked texts (1)