Yāska's Nirukta 2.1
Nirukta 2.1
- Language
- Sanskrit
2.1
atha nirvacanam
tad yeṣu padeṣu svara saṃskārau samarthau prādeśikena vikāreṇa.(guṇena.Bh).anvitau syātām tathā tāni nirbrūyād
atha ananvite arthe aprādeśike vikāre artha nityaḥ parīkṣeta kenacid vṛtti sāmānyena
avidyamāne sāmānye apy akṣara varṇa sāmānyān nirbrūyān na tv eva na nirbrūyāt
na saṃskāram ādriyeta viśayavatyo.(hi.Bh).vṛttayo bhavanti
yathā artham vibhaktīḥ sannamayet
prattam avattam iti dhātu ādī eva śisyete
atha apy aster nivṛtti sthāneṣv ādi lopo bhavati staḥ santi ity
atha apy anta lopo bhavati gatvā gatam iti
atha apy upadhā lopo bhavati jagmatur jagmur iti
atha apy upadhā vikāro bhavati rājā daṇḍī iti
atha apy varṇa lopo bhavati tattvā yāmi iti
atha apy dvi varṇa lopas tṛca iti
atha apy ādi viparyayo bhavati jyotir ghano bindur vāṭya iti
atha apy ādi anta viparyayo bhavati stokā rajjuḥ sikatās tarku iti
atha apy anta vyāpattir bhavati
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (6)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- India as Known to Pāṇini: A Study of the Cultural Material in the Ashṭādhyāyī — V. S. Agrawala, English
- Geographical and Economic Studies in the Mahābhārata: Upāyana Parva — Moti Chandra, English