Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 150.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 150.3

Language
Sanskrit

150.3

“anarśarātim (103)”—ityanavagatam | “anaślīladānam”—ityavagamaḥ | vigrahaprasaktaṃsyāślīlaśabdasyārthamāha, “aślīlaṃ pāpakam”—iti|na yasyāślīlā rātirdānam, so'narśarātiḥ | śabdasārūpyaprasaktamāha,–“aślīlam = aśrīmad viṣamam” tatsa sārūpyopapattito'ślīlamityucyate || “ane̍rśarāti vasu̱dāmupa̍stuhi bha̱drā indra̍sya rā̱taya̍ḥ | so asya̱ kāma̍ṃ vidhato̱ na ro̍ṣati̱ mano̍ dā̱nāya̍ co̱daya̍n || (ṛ0 saṃ0 6, 7, 3, 4)”–iti || “śrāya̍nta iva̱ sūryem”–ityasyā anantaraiva | nemasyānarṣam | aindrī | sato bṛhatī | he stotaḥ ! “anarśarātim” apāpadānam, enam indra “vasudāṃ” vasudātāram, “upa” upagamyopagamya cetasā “stuhi” | kiṅkāraṇam ? yasmāt 'bhadrāḥ' bhandanīyāḥ ‘indrasya' 'rātayaḥ' dattayaḥ | kiñca, 'saḥ' 'asya' 'kāmam' abhiprāyaṃ vidhataḥ' dadhataḥ, kāmināṃ kāmān 'na roṣati' na pīḍayati | 'manaḥ' ca ‘indrasya' ātmanaḥ 'dānāya' 'codayan' bhavati, ya eva stutvā yācate||evamatra śabdasārūpyādarthāvirodhācca “anarśarātim=anaślīladānam”–ityupapadyate |
6 |
23 |

Linked texts (1)