Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 155.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 155.1

Language
Sanskrit

155.1

"bato baṃtāsi 0 - vṛkṣam ( ṛ0 saṃ0 7, 6, 8, 3)" - iti || yamī, yamaṃ bravīti, 'durbalaḥ" "bata" durbalahṛdayaḥ tvam, adharmabhīrurmohamayastvam | evamasakṛnmayā prārthyamānaḥ khedamupayāsi,-necchasi mayā sambhoktuṃ sa tvaṃ sarvathā hyanukampyaḥ, śocya ityarthaḥ | athavā- "naiva" "te" tava "manaḥ" saṅkalpam, "hṛdayaṃ" hṛdgatamadhyavasāyañca "vijānīmaḥ" | athavā - labdhaste mayābhiprāyaḥ - "anyā kila tvāṃ" matto viśiṣṭatarā yoṣit, "pariṣvajāte" "pariṣvaṅkṣyate" tataḥ "kila" tvaṃ māṃ tayāpahṛtacetattvāt necchasi pariṣvaktum | kathañca punaranyā tvāṃ pariṣvaṅkṣyataṃ ? "kakṣyeva yuktam" "libujeva vṛkṣam" | kakṣyā kakṣajātā iva suvṛddhā, libujā vallī, yathā yuktam
ātmanā saṃyuktam samīpajaṃ pariṣvajet pariveṣṭayet, evaṃ kila tvāmanyā pariṣvaṅkṣyate iti || evamatra prakaraṇāvirodhāt “bata”-ityeṣa nipātaḥ khedānukampayoḥ || atra “kakṣyeva yuktam”-“libujeva vṛkṣam”-ityekaḥ “iva” śabdo'narthakaḥ, atha vopamānadvayametat syāt,-kakṣyeva ca, libujeva ca,-yathā kakṣyā ca libujā ca pariṣvajanīyau aśvavṛkṣau pariṣvajete, evaṃ pariṣvaṅkṣyate iti |
6 |
28 |

Linked texts (1)