Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 16.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 16.5

Language
Sanskrit

16.5

“tatrāpyeke'lpaniṣpattayo bhavanti" tatrāpi etasminnapi samprasāraṇalakṣaṇe sati eke dhātavaḥ alpaniṣpattayo bhavanti alpeṣu śabde rūpeṣu samprasāraṇaprakṛtirabhiniṣpadyate tadapyupekṣitavyam || "tadyathaitadūtirmṛduḥ pṛthuḥ pṛṣataḥ kuṇārumiti” | tadyathā etadudāharaṇajātam - ūtiḥ, mṛduḥ, pṛthuḥ, pṛṣataḥ, kuṇārum-iti | avatergatyarthasya (bhū0 pa0) ktipratyaye parataḥ ‘chvoḥ śūḍanunāsike ca (6, 4, 19)’ iti varttamāne ‘jvaratvaraśriyvimavāmupadhāyāśca (6, 4, 20 )'—ityūḍbhāvaḥ kriyate, tata ūtiriti bhavati | ‘mṛda mardane (bhū0 ā0 )' tasya mṛduḥ, rephaḥ samprasāryyamāṇa ṛkāro bhavati | evameva ‘pratha prakhyāne (bhū0 ā0 )’ tasya pṛthuḥ | 'pṛṣa dohe (bhū0 pa0 )' tasya pṛṣataḥ | ‘kaṇaḥ śabdārthaḥ (bhū0 pa0 )’ kuṇāruḥ |

Linked texts (1)